Người được uỷ quyền có quyền đòi thù lao đã thoả thuận khi khoản đó đến hạn, và đòi theo từng bước: kiểm lại căn cứ, gom chứng cứ, gửi đề nghị thanh toán bằng văn bản, thương lượng, hoà giải, rồi mới đến khởi kiện. Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng theo Bộ luật Dân sự 2015 là ba năm kể từ ngày bạn biết hoặc phải biết quyền lợi bị xâm phạm, nên không cần vội ra toà, nhưng cũng đừng để quá lâu.
Phần lớn khoản thù lao chậm trả không đến mức phải kiện: bên uỷ quyền khó khăn tạm thời, hiểu khác về cách tính, hoặc chưa hài lòng một khâu nào đó. Đi đúng thứ tự giúp bạn lấy được tiền với chi phí và căng thẳng thấp nhất, và nếu buộc phải kiện, bạn đã có sẵn hồ sơ.
Trước khi đòi: bốn điều phải chắc
Có thoả thuận thù lao thật không? Hợp đồng, phụ lục, tin nhắn, thư điện tử có ghi rõ khoản tiền hoặc cách tính. Không có gì ngoài lời hứa miệng thì cơ hội đòi được thấp, vì luật chỉ buộc trả thù lao khi có thoả thuận.
Khoản đó đã đến hạn chưa? Đối chiếu điều kiện trả: đã qua mốc chưa, đã bàn giao đủ chưa. Nếu điều kiện là "sau khi bàn giao giấy tờ" mà bạn còn giữ một tờ, bên kia có lý do để chờ.
Phần việc đã làm có bị phản đối không? Nếu bên uỷ quyền cho rằng bạn làm hỏng một khâu, hãy đọc kỹ lý do của họ trước. Có khi khoản thù lao bị kẹt chỉ vì một chi tiết bàn giao, giải quyết xong là được trả.
Số tiền bạn đòi tính đúng chưa? Tách thù lao khỏi chi phí cần hoàn. Trừ phần đã nhận trước. Một con số sai ngay từ thư đầu tiên làm bạn mất uy tín trong cả quá trình.
Bộ chứng cứ cho việc đòi thù lao
Khác với khi tranh chấp về lỗi, đòi thù lao cần chứng minh hai điều: đã có thoả thuận trả tiền, và bạn đã làm phần việc tương ứng. Gom theo hai nhóm:
- Nhóm thoả thuận: hợp đồng uỷ quyền, văn bản bổ sung, tin nhắn hoặc thư điện tử nhắc đến khoản thù lao và cách tính.
- Nhóm thoả thuận: chứng từ những đợt thù lao đã được trả trước đó, vì chúng cho thấy hai bên đã thực hiện thoả thuận.
- Nhóm công việc: giấy biên nhận hồ sơ, kết quả nhận được, hợp đồng bạn đã ký thay, sao kê tiền thu hộ đã chuyển lại.
- Nhóm công việc: báo cáo đã gửi bên uỷ quyền và phản hồi của họ, nhất là những tin nhắn kiểu "cảm ơn, xong rồi".
- Biên bản bàn giao giấy tờ, tiền, hoặc tin nhắn xác nhận đã nhận đủ.
- Mọi tin nhắn nhắc trả tiền và câu trả lời của bên uỷ quyền.
Tin nhắn trả lời kiểu "tháng sau anh gửi" hay "để chị xoay rồi trả" có giá trị lớn: nó cho thấy bên kia thừa nhận khoản nợ. Đừng xoá, và chụp lại kèm tên, ngày giờ hiển thị.
Gửi đề nghị thanh toán bằng văn bản
Nhắc qua điện thoại vài lần không được thì chuyển sang văn bản. Một đề nghị thanh toán rõ ràng gồm:
- Thông tin hai bên và hợp đồng hoặc giấy uỷ quyền làm căn cứ, ngày ký.
- Tóm tắt công việc đã hoàn thành, kèm danh sách chứng cứ.
- Số tiền đề nghị thanh toán, tách thù lao và chi phí, trừ phần đã nhận.
- Thời hạn thanh toán cụ thể, ví dụ trong mười lăm ngày kể từ ngày nhận văn bản.
- Cách thanh toán: số tài khoản, tên chủ tài khoản.
- Câu đề nghị trao đổi nếu bên kia có ý kiến khác về số tiền, cùng cách liên lạc.
Gửi bằng cách để lại bằng chứng: thư bảo đảm có báo phát, thư điện tử, tin nhắn kèm tệp. Giọng văn nên bình tĩnh, không đe doạ. Văn bản này có thể được đọc lại ở buổi hoà giải hoặc ở toà, và một văn bản lịch sự, chính xác luôn có lợi cho người gửi.
Thương lượng: chia nhỏ, giãn hạn và ghi nhận nợ
Nếu bên uỷ quyền thừa nhận nợ nhưng chưa có tiền, chia khoản thù lao thành vài đợt có ngày cụ thể thường thực tế hơn đòi một lần. Nếu họ không đồng ý một phần số tiền, tách phần không tranh cãi để trả trước, phần còn lại tiếp tục bàn.
Bất kỳ thoả thuận mới nào cũng nên lập thành văn bản, chẳng hạn một giấy xác nhận nợ hoặc biên bản thoả thuận thanh toán ghi rõ số tiền còn nợ, lịch trả, chữ ký hai bên. Văn bản này vừa làm rõ nghĩa vụ, vừa là chứng cứ mạnh nếu sau đó phải khởi kiện. Việc bên có nghĩa vụ thừa nhận nghĩa vụ còn có thể ảnh hưởng tới cách tính thời hiệu khởi kiện, điểm này nên hỏi thêm người làm nghề luật khi cần.
Ví dụ giả định: anh Thắng ở Quảng Trị làm thay thủ tục cho một người bà con ở Hà Tĩnh, thù lao chia hai đợt. Đợt hai chậm bốn tháng. Sau một văn bản đề nghị và một buổi nói chuyện, hai bên ký giấy xác nhận nợ với lịch trả ba tháng. Khoản tiền về đủ mà quan hệ không đổ vỡ.
Hoà giải trước khi ra toà
Khi thương lượng trực tiếp không xong, hoà giải là bước giữa. Nếu hai bên cùng nơi cư trú, có thể đề nghị tổ hoà giải ở cơ sở hỗ trợ. Hoà giải ở cơ sở không bắt buộc và không có quyền buộc ai trả tiền, nhưng sự có mặt của người thứ ba trung lập thường giúp hai bên nói chuyện bình tĩnh hơn.
Ngoài ra, khi nộp đơn khởi kiện tại toà án, vụ việc có thể được chuyển qua thủ tục hoà giải, đối thoại tại toà án trước khi thụ lý nếu các bên đồng ý tham gia. Hoà giải thành theo thủ tục này được toà ra quyết định công nhận, có giá trị thi hành. Cách thức cụ thể bạn hỏi bộ phận tiếp nhận đơn của toà.
Trong buổi hoà giải, mang đủ bộ chứng cứ, chuẩn bị sẵn con số bạn chấp nhận được thấp nhất, và lắng nghe lý do của bên kia. Đôi khi một khoản nhượng bộ nhỏ đổi được việc nhận tiền ngay, thay vì chờ một bản án và thủ tục thi hành án.
Khởi kiện: chuẩn bị gì và khi nào nên có người làm nghề
Nếu hoà giải không thành, bạn có thể nộp đơn khởi kiện tranh chấp hợp đồng uỷ quyền tại toà án nhân dân có thẩm quyền, thường là toà án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú, làm việc; sau khi toà án được tổ chức lại năm 2025, bạn đối chiếu thẩm quyền hiện hành trước khi nộp. Đơn khởi kiện cần nêu rõ người khởi kiện, người bị kiện, yêu cầu cụ thể là số tiền thù lao và chi phí đòi, cùng tài liệu chứng cứ kèm theo.
Án phí, tạm ứng án phí và thời hạn giải quyết theo quy định hiện hành; bạn hỏi trực tiếp toà hoặc người làm nghề luật, đừng dựa vào con số nghe kể. Với khoản tiền không lớn, chứng cứ rõ, vụ việc có thể được giải quyết theo thủ tục đơn giản hơn nếu đủ điều kiện luật định.
Khi số tiền lớn, bên kia có phản tố về lỗi làm hỏng việc, hoặc liên quan tài sản nhà đất, nên có người làm nghề luật đi cùng ngay từ khi soạn đơn. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem hồ sơ cụ thể, đánh giá chứng cứ và cân nhắc nên đi tiếp hay dừng ở hoà giải.
Những cách đòi tiền làm bạn yếu thế
Gộp thù lao, chi phí và tiền "bồi dưỡng" thành một con số. Bên kia chỉ cần chỉ ra một khoản vô căn cứ là cả con số bị nghi ngờ. Tách từng khoản, mỗi khoản một căn cứ.
Giữ lại giấy tờ hoặc tài sản của bên uỷ quyền để ép trả. Nghĩa vụ giao lại của bạn không phụ thuộc vào việc bên kia trả công. Giữ đồ có thể khiến bạn bị kiện đòi tài sản và bồi thường, biến khoản đòi chính đáng thành chuyện hai chiều.
Lời lẽ đe doạ, nhắn tin dồn dập, đến nhà gây áp lực. Những tin nhắn đó sẽ được đọc lại ở buổi hoà giải hoặc ở toà, và chúng không có lợi cho bạn. Nếu kèm hành vi gây rối, câu chuyện có thể vượt khỏi tranh chấp dân sự.
Nhờ người khác đi đòi hộ theo kiểu gây sức ép. Thuê hay nhờ người đến đòi nợ bằng cách đe doạ, quấy rối là cách làm có thể vi phạm pháp luật. Nếu cần người thay mặt, hãy uỷ quyền đúng thủ tục cho người làm nghề luật.
Để quá lâu rồi mới đòi. Chứng cứ thất lạc, trí nhớ phai, và thời hiệu ba năm đang trôi. Khoản đến hạn mà chưa trả, nên gửi đề nghị bằng văn bản trong vòng vài tuần.
Nếu bạn là bên uỷ quyền đang bị đòi
Không phải mọi đề nghị thanh toán đều đúng, nhưng im lặng là cách xử lý tệ nhất. Hãy đọc kỹ, đối chiếu với thoả thuận và chứng cứ của chính bạn, rồi trả lời bằng văn bản: đồng ý khoản nào, không đồng ý khoản nào và vì sao.
Nếu thấy người làm thay có lỗi gây thiệt hại, bạn có thể nêu yêu cầu bồi thường và đề nghị bù trừ, kèm chứng cứ. Nếu chỉ đang khó khăn tài chính, đề nghị lịch trả cụ thể thường được chấp nhận hơn là hứa chung chung.
Từ chối trả một khoản đã thoả thuận rõ, khi phần việc đã hoàn thành, chỉ đẩy câu chuyện tới toà với thêm án phí và thời gian cho cả hai. Ngược lại, trả ngay phần không tranh cãi cho thấy thiện chí và thường giúp phần còn lại được giải quyết nhanh hơn. Khi đã trả, nhớ ghi nội dung chuyển khoản rõ ràng và đề nghị bên kia xác nhận số còn lại, để hai bên cùng nhìn một con số.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ có tin nhắn hứa trả công, không có hợp đồng thì có đòi được không?
Có thể, nếu tin nhắn thể hiện rõ việc nhờ làm thay, khoản tiền hoặc cách tính, và bạn chứng minh được đã làm việc đó. Tin nhắn là chứng cứ điện tử; nên giữ nguyên trên điện thoại, chụp màn hình kèm thông tin người gửi, ngày giờ.
Bên uỷ quyền đã qua đời thì đòi thù lao ai?
Khoản thù lao đã đến hạn mà chưa trả là nghĩa vụ tài sản của người đã mất. Bạn có thể yêu cầu những người thừa kế thanh toán trong phạm vi di sản mà người mất để lại, tốt nhất là nêu yêu cầu sớm khi gia đình đang làm thủ tục khai nhận di sản.
Có được tính lãi trên khoản thù lao trả chậm không?
Bên chậm trả tiền có thể phải trả lãi trên số tiền chậm trả theo quy định của Bộ luật Dân sự, hoặc theo mức hai bên đã thoả thuận nếu không vượt giới hạn luật cho phép. Cách tính cụ thể nên đối chiếu quy định hiện hành hoặc hỏi người làm nghề luật.
Đăng chuyện bị quỵt thù lao lên mạng xã hội có được không?
Không nên. Nêu tên, hình ảnh, thông tin của người khác để gây sức ép có thể xâm phạm danh dự, đời tư và khiến bạn bị kiện ngược. Chứng cứ và các kênh hoà giải, khởi kiện mới là đường đòi tiền hiệu quả.
Thù lao nhỏ có đáng đi kiện không?
Tuỳ bạn cân nhắc giữa số tiền, thời gian và chi phí. Với khoản nhỏ, văn bản đề nghị thanh toán và hoà giải thường đủ. Nếu chứng cứ rõ, toà có thể giải quyết theo thủ tục đơn giản khi đủ điều kiện, nhưng vẫn mất công đi lại và chờ đợi.