Khi cha mẹ nằm viện, người nhà có thể làm thay phần lớn giấy tờ hành chính như nhập viện, tạm ứng, thanh toán bảo hiểm y tế, xin bản sao hồ sơ, nhận giấy ra viện; nhưng quyết định đồng ý hay từ chối một phương pháp điều trị thuộc về chính cha mẹ khi cha mẹ còn tỉnh táo. Người nhà chỉ quyết định thay khi cha mẹ không thể bày tỏ ý chí, và ngay cả lúc đó cũng theo quy trình của bệnh viện, không phải theo giấy uỷ quyền dân sự thông thường.
Tách bạch hai loại giấy này giúp gia đình chuẩn bị đúng: phần hành chính thì làm sẵn giấy uỷ quyền; phần quyết định điều trị thì nói chuyện với cha mẹ từ trước, ghi lại mong muốn, và chọn một người thay mặt gia đình trao đổi với bác sĩ. Bài không bàn chuyên môn y khoa, chỉ bàn giấy tờ và cách phối hợp.
Hai loại giấy tờ ở bệnh viện
Mỗi bệnh viện có biểu mẫu riêng, nhưng nhìn chung giấy tờ người nhà gặp có thể chia thành hai nhóm. Cách xử lý mỗi nhóm khác nhau hoàn toàn.
| Nhóm | Ví dụ | Ai ký | Cần chuẩn bị |
|---|---|---|---|
| Hành chính, tài chính | phiếu nhập viện, cam kết tạm ứng viện phí, đề nghị thanh toán bảo hiểm y tế, nhận giấy ra viện, xin bản sao hồ sơ bệnh án | người nhà làm thay được, tuỳ quy định của bệnh viện | thẻ bảo hiểm y tế, căn cước của cha mẹ, giấy uỷ quyền khi bệnh viện yêu cầu |
| Chuyên môn, đồng ý điều trị | giấy đồng ý phẫu thuật, thủ thuật, gây mê, truyền máu, tham gia nghiên cứu | người bệnh tự ký khi còn tỉnh táo; người đại diện khi người bệnh không thể | nói chuyện trước với cha mẹ về mong muốn; xác định người thay mặt trao đổi |
| Thông tin về bệnh | kết quả xét nghiệm, chẩn đoán, tiên lượng | bác sĩ chia sẻ với người bệnh và người được người bệnh đồng ý | cha mẹ báo cho bệnh viện được chia sẻ với ai |
Nhầm hai nhóm đầu là nguồn gốc của nhiều căng thẳng: người nhà cầm giấy uỷ quyền của cha mẹ đòi ký thay giấy đồng ý phẫu thuật trong khi cha mẹ vẫn tỉnh, hoặc ngược lại, người nhà không dám ký giấy tạm ứng vì nghĩ phải chờ cha mẹ.
Quyết định điều trị: vì sao giấy uỷ quyền không thay được
Pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh đặt nguyên tắc tôn trọng quyền tự quyết của người bệnh: người bệnh được cung cấp thông tin và có quyền đồng ý hoặc từ chối phương pháp chẩn đoán, điều trị, trong giới hạn luật cho phép. Quyền này gắn với thân thể và sức khoẻ của chính người đó, nên dù cha mẹ đã ký giấy uỷ quyền rộng cho con, khi cha mẹ còn tỉnh táo và nói được, bác sĩ vẫn hỏi ý kiến của chính cha mẹ.
Khi người bệnh không còn khả năng bày tỏ ý chí, như hôn mê, lú lẫn nặng, đang thở máy, pháp luật về khám chữa bệnh có quy định về người đại diện của người bệnh và thân nhân tham gia quyết định. Trong cấp cứu khẩn cấp mà không liên lạc được ai, người đứng đầu cơ sở hoặc người được giao có thể quyết định để cứu người. Đây là quy trình y tế, có giấy tờ riêng của bệnh viện.
Vì vậy, thứ gia đình cần chuẩn bị không phải một giấy uỷ quyền "được ký mọi giấy ở bệnh viện", mà là sự hiểu biết về mong muốn của cha mẹ và sự thống nhất trước giữa anh chị em về người sẽ đứng ra trao đổi với bác sĩ khi cha mẹ không còn nói được.
Thông tin về bệnh: cha mẹ quyết định ai được biết
Thông tin về tình trạng sức khoẻ là thông tin riêng tư của người bệnh. Trong thực tế bệnh viện Việt Nam, bác sĩ thường trao đổi cởi mở với người nhà, nhưng khi có nhiều người con hỏi cùng lúc, hoặc có xung đột trong gia đình, bác sĩ sẽ cần biết người bệnh muốn chia sẻ với ai.
Cách gọn là ngay khi nhập viện, nếu cha mẹ còn tỉnh, nhờ cha mẹ báo với bác sĩ điều trị hoặc điều dưỡng trưởng khoa tên một hai người con được nhận thông tin và trao đổi về phác đồ. Một số bệnh viện có mẫu phiếu ghi người liên hệ; nếu có, điền đầy đủ. Không có mẫu thì một tờ giấy cha mẹ tự viết, có chữ ký, kèm bản chụp căn cước của người con, cũng giúp bác sĩ yên tâm.
Làm vậy cũng giảm gánh cho bác sĩ: thay vì giải thích cùng một chuyện cho năm người con gọi điện lần lượt, bác sĩ trao đổi với một người, người đó có trách nhiệm báo lại cho cả nhà. Với gia đình có con ở xa, đây là cách duy nhất để không ai cảm thấy bị giấu thông tin.
Bộ giấy nên để sẵn trước khi cha mẹ cần nhập viện
Người cao tuổi có bệnh mạn tính thường nhập viện bất ngờ. Một túi giấy tờ để sẵn ở chỗ cả nhà biết giúp người nào có mặt lúc đó cũng xử lý được ngay:
- Bản chụp căn cước và thẻ bảo hiểm y tế của cha mẹ; bản chính để riêng trong ví của cha mẹ hoặc người chăm sóc chính.
- Giấy uỷ quyền có chứng thực chữ ký cho một hoặc hai người con làm thủ tục hành chính, thanh toán, xin bản sao hồ sơ bệnh án, nhận giấy ra viện.
- Danh sách thuốc đang dùng, bệnh nền, dị ứng, tên bệnh viện thường khám, do cha mẹ hoặc con ghi lại.
- Giấy hẹn tái khám, kết quả xét nghiệm gần nhất, giấy chuyển tuyến còn hạn nếu có.
- Một trang ghi mong muốn của cha mẹ về chữa bệnh và người thay mặt trao đổi với bác sĩ, có chữ ký cha mẹ.
- Tên và số liên hệ của các con, ghi trên giấy, để người chăm sóc thuê ngoài cũng biết gọi ai.
Trang ghi mong muốn không thay thế quy trình y tế và không ràng buộc bác sĩ phải làm theo, nhưng là căn cứ quý giá để các con nói với nhau và nói với bác sĩ về điều cha mẹ thật sự muốn.
Những tình huống người nhà hay gặp
Bệnh viện yêu cầu "người nhà ký" trong khi cha mẹ vẫn tỉnh. Một số biểu mẫu có cả chỗ cho người bệnh và người nhà ký. Người nhà ký ở phần dành cho người nhà, với tư cách người cùng được thông tin, không thay chỗ ký của người bệnh. Nếu thấy bị yêu cầu ký thay, hỏi lại nhẹ nhàng xem cha mẹ có thể tự ký không.
Cha mẹ từ chối điều trị mà các con muốn. Khi cha mẹ còn tỉnh táo và đã được giải thích đầy đủ, quyết định đó là của cha mẹ. Các con có thể thuyết phục, nhờ bác sĩ giải thích thêm, nhưng không thể dùng giấy uỷ quyền để vượt qua ý muốn của cha mẹ.
Các con bất đồng khi cha mẹ không còn nói được. Bác sĩ cần một tiếng nói thống nhất. Nếu cha mẹ đã chọn trước người thay mặt, gia đình nên tôn trọng. Nếu chưa, nên họp nhanh và cử một người, thay vì mỗi người nói một kiểu với bác sĩ.
Xin bản sao hồ sơ bệnh án. Người bệnh hoặc người đại diện có quyền đề nghị. Người nhà xin thay thường cần giấy uỷ quyền của cha mẹ hoặc giấy tờ chứng minh tư cách đại diện. Hỏi phòng kế hoạch tổng hợp của bệnh viện về mẫu đơn và thời gian trả.
Thanh toán bảo hiểm y tế khi ra viện. Thường người nhà làm được, mang thẻ bảo hiểm y tế và giấy tờ tuỳ thân. Một số khoản như đề nghị thanh toán trực tiếp với cơ quan bảo hiểm xã hội có thể cần giấy uỷ quyền riêng.
Người chăm sóc thuê ngoài: không giao giấy uỷ quyền
Nhiều gia đình thuê người chăm bệnh ở viện theo ngày hoặc theo tháng. Người chăm sóc làm việc rất tốt phần sinh hoạt, nhưng không nên được giao giấy uỷ quyền làm thủ tục tài chính hay nhận giấy tờ thay cha mẹ. Họ không phải người nhà, không gắn trách nhiệm lâu dài với gia đình, và nếu có sai sót thì rất khó xử lý.
Việc người chăm sóc có thể làm: báo cho người nhà khi bác sĩ cần trao đổi, nhắc giờ uống thuốc, đi lấy kết quả xét nghiệm khi bệnh viện cho phép. Việc nộp tiền tạm ứng, ký giấy, nhận giấy ra viện, nhận tiền thanh toán bảo hiểm nên do người con được uỷ quyền làm. Nếu người con ở xa và phải giao việc tài chính cho người khác, hãy chọn một người thân khác như cháu đã thành niên, và lập giấy uỷ quyền có phạm vi hẹp.
Nên báo cho điều dưỡng khoa tên người chăm sóc thuê và nói rõ người đó không có quyền quyết định thay gia đình. Điều này bảo vệ cả người chăm sóc, vì họ cũng không muốn bị đặt vào thế phải trả lời những câu hỏi về điều trị.
Khi cha mẹ bất ngờ nhập viện mà chưa có giấy gì
Ví dụ giả định: bà Thu, tám mươi lăm tuổi, ở một phường của Hải Phòng, đột quỵ nhẹ, vào viện trong đêm. Con gái có mặt nhưng chưa có giấy uỷ quyền nào. Trình tự xử lý:
- Làm thủ tục nhập viện bằng căn cước và thẻ bảo hiểm y tế của bà; với cấp cứu, bệnh viện tiếp nhận trước, giấy tờ bổ sung sau.
- Hỏi bác sĩ tình trạng nhận thức của bà. Nếu bà tỉnh, để bà tự nghe và quyết định điều trị; con ngồi cạnh hỗ trợ.
- Báo các anh chị em, thống nhất một người là đầu mối trao đổi với bác sĩ.
- Khi bà ổn định và còn minh mẫn, cân nhắc mời công chứng viên hoặc hỏi về chứng thực ngoài trụ sở để lập giấy uỷ quyền cho phần hành chính.
- Nếu bà không hồi phục nhận thức, gia đình tìm hiểu thủ tục giám hộ, vì giấy uỷ quyền lúc đó không lập được nữa.
Trường hợp như bà Thu là lý do bộ giấy để sẵn ở phần trên có giá trị: những việc mà lúc khoẻ chỉ mất một buổi sáng, lúc nằm viện có thể mất vài tuần, hoặc không làm được nữa.
Câu hỏi thường gặp
Con có được ký giấy đồng ý phẫu thuật cho cha mẹ đang tỉnh táo không?
Theo nguyên tắc tôn trọng quyền tự quyết của người bệnh, khi cha mẹ còn tỉnh và bày tỏ được ý chí, cha mẹ là người quyết định và ký. Người nhà có thể ký thêm ở phần dành cho người nhà theo mẫu của bệnh viện. Thắc mắc cụ thể nên hỏi bác sĩ điều trị.
Giấy uỷ quyền chung cho con lo mọi việc có dùng ở bệnh viện được không?
Dùng được cho phần hành chính nếu phạm vi có ghi các việc đó và bệnh viện chấp nhận. Với quyết định điều trị, giấy uỷ quyền dân sự không thay được ý chí của người bệnh còn tỉnh. Nên ghi rõ trong giấy các việc ở bệnh viện, không dựa vào chữ "mọi việc".
Bệnh viện có bắt buộc phải nói bệnh cho người nhà biết không?
Bệnh viện có trách nhiệm cung cấp thông tin cho người bệnh, và chia sẻ với người nhà trong phạm vi người bệnh đồng ý hoặc khi người bệnh không thể tự tiếp nhận. Nếu cha mẹ muốn giữ kín một phần với người nào đó, bác sĩ thường tôn trọng.
Cha mẹ không biết chữ thì ký giấy đồng ý điều trị thế nào?
Bệnh viện thường cho người bệnh điểm chỉ sau khi được giải thích bằng lời, có người nhà hoặc nhân viên y tế chứng kiến. Người nhà nên đề nghị bác sĩ giải thích chậm, dễ hiểu, và hỏi lại cha mẹ đã hiểu chưa trước khi điểm chỉ.
Có cần công chứng giấy ghi mong muốn chữa bệnh của cha mẹ không?
Không bắt buộc, vì đây không phải văn bản định đoạt tài sản. Tuy vậy, nếu gia đình có nguy cơ bất đồng, có chữ ký cha mẹ và người làm chứng, hoặc chứng thực chữ ký, sẽ giúp văn bản có sức thuyết phục hơn khi cần.
Con dâu chăm mẹ chồng ở viện có làm thủ tục thay được không?
Được, nếu bệnh viện chấp nhận hoặc có giấy uỷ quyền của mẹ chồng. Con dâu không mặc nhiên có tư cách đại diện như con ruột trong mọi thủ tục, nên với các việc tài chính và xin hồ sơ, giấy uỷ quyền giúp tránh bị từ chối.