Người đang nằm viện vẫn có thể uỷ quyền, kể cả bằng hợp đồng công chứng, nếu còn tỉnh táo và tự nguyện. Pháp luật công chứng cho phép thực hiện việc công chứng ngoài trụ sở khi người yêu cầu không thể đến văn phòng vì ốm đau, già yếu hoặc lý do chính đáng khác; chứng thực ở xã, phường cũng có cơ chế tương tự trong một số trường hợp.
Tình huống này hay gặp sau tai nạn, phẫu thuật, hoặc đợt điều trị dài: người bệnh cần người nhà nhận lương, rút tiền gửi để đóng viện phí, xử lý hợp đồng làm ăn đang dở. Bài này nói cách sắp xếp, những thứ phải chuẩn bị với bệnh viện, và lý do công chứng viên có thể từ chối để bạn không đặt hết hi vọng vào một lần đến.
Trước tiên: việc này có thật sự cần uỷ quyền ngay không
Người nhà thường vội vì sợ "lỡ có chuyện gì". Nhưng trước khi mời công chứng viên đến viện, nên dừng lại năm phút xem việc cần làm có cách khác không. Viện phí nhiều nơi cho tạm ứng, thanh toán sau khi ra viện, hoặc chuyển khoản trực tiếp từ tài khoản của người bệnh qua ứng dụng ngân hàng mà người bệnh vẫn tự thao tác được. Một số thủ tục hành chính có thể hoãn hoặc nộp trực tuyến.
Nếu thật sự cần uỷ quyền, xác định đúng việc: nhận một khoản tiền cụ thể, rút một sổ tiết kiệm, ký thay một hợp đồng đang đến hạn. Uỷ quyền gấp trong viện không phải lúc để làm một hợp đồng "toàn quyền" cho mọi tài sản. Phạm vi càng hẹp, công chứng viên càng dễ xác nhận người bệnh hiểu việc mình làm, và gia đình càng ít mâu thuẫn về sau.
Một điều tế nhị nhưng quan trọng: nếu người bệnh có nhiều con, nên báo cho các anh chị em biết việc uỷ quyền, ai được giao, giao việc gì. Uỷ quyền làm vội trong viện mà không ai khác biết là nguồn gốc của nhiều nghi ngờ trong gia đình, nhất là khi người bệnh sau đó qua đời hoặc mất khả năng nhận thức.
Chọn hình thức khi người uỷ quyền đang nằm viện
So sánh ba cách theo việc cần làm; hình thức nào được chấp nhận vẫn phụ thuộc nơi nhận.
| Cách làm | Phù hợp với việc | Ai đến viện | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Giấy uỷ quyền tự viết | Việc rất nhỏ, nơi nhận quen biết | Không ai, người bệnh tự viết hoặc nhờ viết rồi ký | Dễ bị nơi nhận từ chối |
| Chứng thực chữ ký ngoài trụ sở | Nộp, nhận giấy tờ; nhận một khoản không liên quan chuyển quyền tài sản | Người thực hiện chứng thực của uỷ ban xã, phường hoặc công chứng viên | Hỏi xã, phường nơi có bệnh viện có bố trí được không |
| Hợp đồng uỷ quyền công chứng ngoài trụ sở | Rút tiền gửi, bán, thế chấp tài sản, ký hợp đồng lớn | Công chứng viên | Cần người được uỷ quyền cùng có mặt hoặc công chứng tiếp sau |
| Mẫu uỷ quyền riêng của ngân hàng, cơ quan chi trả | Rút tiền, nhận lương hưu, trợ cấp | Theo quy trình của nơi đó, có nơi cử nhân viên đến | Hỏi trước, một số nơi có dịch vụ tận nơi cho người bệnh |
Khi việc liên quan tiền gửi ngân hàng, hỏi ngân hàng trước khi mời công chứng: nhiều ngân hàng chỉ nhận mẫu của họ, và hợp đồng công chứng soạn theo ý bạn có thể không được chấp nhận.
Sắp xếp một buổi công chứng tại giường bệnh
Trình tự thường gặp; chi tiết từng văn phòng và bệnh viện khác nhau.
- Gọi văn phòng công chứng gần bệnh viện, nói rõ người yêu cầu đang nằm viện ở khoa nào, tình trạng có tỉnh táo, nói chuyện được không, việc cần uỷ quyền là gì.
- Gửi trước cho văn phòng bản chụp giấy tờ tuỳ thân, giấy tờ tài sản để họ kiểm và soạn dự thảo; hẹn giờ đến phù hợp lịch điều trị.
- Báo với điều dưỡng trưởng hoặc bác sĩ điều trị về buổi làm việc, xin khung giờ người bệnh không làm thủ thuật, không vừa dùng thuốc an thần.
- Chuẩn bị chỗ ngồi, ánh sáng, bàn kê để ký; người bệnh đeo kính nếu cần đọc.
- Công chứng viên đến, trò chuyện với người bệnh để đánh giá nhận thức, đọc hợp đồng, giải thích; người bệnh ký hoặc điểm chỉ, có người làm chứng nếu cần.
- Công chứng viên hoàn tất lời chứng tại văn phòng, giao bản chính theo thoả thuận.
Chi phí công chứng ngoài trụ sở gồm phí công chứng theo quy định và các khoản thù lao, chi phí đi lại theo thoả thuận với văn phòng; hỏi rõ trước khi hẹn.
Chứng thực chữ ký tại giường bệnh: khi nào đủ dùng
Không phải việc nào cũng cần hợp đồng công chứng. Nếu người bệnh chỉ cần người nhà nộp hồ sơ, nhận một giấy tờ đã có hẹn, hoặc làm một thủ tục hành chính không liên quan chuyển quyền tài sản, giấy uỷ quyền có chứng thực chữ ký là đủ. Quy định về chứng thực cho phép thực hiện ngoài trụ sở với người già yếu, ốm đau không đi lại được và một số trường hợp có lý do chính đáng khác.
Cách làm thường là người nhà đến uỷ ban xã, phường nơi có bệnh viện, trình bày hoàn cảnh, mang theo giấy tờ của người bệnh và bản giấy uỷ quyền đã soạn, xin cử người đến chứng thực. Khả năng bố trí phụ thuộc vào lịch của từng nơi; phường ở trung tâm thành phố có nhiều bệnh viện lớn thường đã quen với yêu cầu này. Một số văn phòng công chứng cũng nhận chứng thực chữ ký ngoài trụ sở.
Ưu điểm của cách này là nhẹ thủ tục, người được uỷ quyền không cần có mặt, phù hợp với việc vặt nhưng gấp. Nhược điểm là chỉ dùng được trong giới hạn của chứng thực chữ ký: không có thù lao, không có nghĩa vụ bồi thường, không liên quan bán, tặng, thế chấp tài sản. Việc vượt giới hạn đó vẫn phải quay về hợp đồng uỷ quyền.
Khi nào công chứng viên có thể từ chối
Người bệnh không nhận thức được việc mình làm. Công chứng viên có nghĩa vụ kiểm tra năng lực hành vi dân sự của người yêu cầu. Nếu có căn cứ nghi ngờ, họ có thể đề nghị làm rõ, ví dụ bằng giám định, và từ chối nếu không làm rõ được. Người bệnh đang mê sảng, lú lẫn từng lúc thuộc nhóm này.
Có dấu hiệu bị ép buộc. Người nhà trả lời thay, giục ký, hoặc người bệnh tỏ ra không muốn mà vẫn bị thúc là lý do để công chứng viên dừng lại. Họ có thể đề nghị nói chuyện riêng với người bệnh.
Không xác định được người ký là ai. Giấy tờ tuỳ thân để ở nhà, mặt người bệnh sưng nề sau tai nạn không đối chiếu được ảnh: hãy chuẩn bị giấy tờ và hỏi trước cách xử lý.
Việc uỷ quyền vượt quá điều cần thiết. Công chứng viên không cấm, nhưng một hợp đồng giao toàn bộ tài sản khi người bệnh đang nguy kịch sẽ bị hỏi kỹ hơn rất nhiều.
Người bệnh không ký được: điểm chỉ, người làm chứng và ký thay
Tay bó bột, run, hay yếu không cầm bút là chuyện thường trong viện. Khi đó người yêu cầu công chứng có thể điểm chỉ thay chữ ký. Pháp luật công chứng yêu cầu có người làm chứng trong một số trường hợp như người yêu cầu không đọc được, không nghe được, không ký và không điểm chỉ được; người làm chứng phải đủ năng lực và không có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến việc công chứng.
Vì thế người được uỷ quyền, hay người con sẽ hưởng lợi từ việc uỷ quyền, không nên đứng làm chứng. Có thể nhờ người quen ngoài gia đình, hoặc hỏi văn phòng công chứng có hỗ trợ bố trí người làm chứng không.
Với người bệnh mắt kém hoặc mệt không tự đọc được, công chứng viên sẽ đọc to toàn bộ hợp đồng. Người nhà nên xin phép kéo rèm, tắt tivi chung của phòng, nhờ giường bên cạnh giữ yên lặng vài phút. Nghe rõ từng câu không chỉ là chuyện lịch sự: đó là cơ sở để công chứng viên ghi rằng người yêu cầu đã hiểu nội dung, và là điều sau này các thành viên khác trong gia đình sẽ hỏi lại nếu có bất đồng.
Không có cơ chế "người nhà ký thay" cho người bệnh còn tỉnh táo. Nếu người bệnh đã mất khả năng nhận thức, uỷ quyền không còn là con đường đúng; khi đó cần tìm hiểu chế định giám hộ, người đại diện theo pháp luật, đây là thủ tục khác hẳn và thường phải qua toà án.
Phòng tranh chấp về sau
Uỷ quyền ký trong viện là loại văn bản dễ bị các thành viên khác trong gia đình nghi ngờ nhất, nhất là khi người uỷ quyền mất ít lâu sau đó. Vài việc nhỏ giúp giảm nguy cơ: để công chứng viên ghi nhận rõ hoàn cảnh ký trong hồ sơ, chọn thời điểm người bệnh tỉnh táo nhất, có thể xin bác sĩ điều trị ghi nhận tình trạng nhận thức trong bệnh án ngày hôm đó, và mời thêm một người thân khác chứng kiến dù không làm chứng chính thức.
Sau buổi ký, người nhà nên đọc lại bản hợp đồng cho người bệnh nghe thêm một lần khi họ khoẻ hơn, và hỏi xem có muốn điều chỉnh gì. Nếu người bệnh muốn thu hẹp hay mở rộng phạm vi, làm sớm khi còn tỉnh táo tốt hơn để lại một văn bản không đúng ý.
Người được uỷ quyền nên giữ hoá đơn, sao kê, biên nhận cho mọi khoản đã nhận và chi thay người bệnh. Một cuốn sổ ghi chép đơn giản, chụp gửi cho các anh chị em mỗi tuần, có giá trị phòng ngừa lớn hơn mọi lời giải thích sau này.
Nếu tài sản lớn, gia đình đông người, hoặc đã có dấu hiệu bất đồng, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc người làm nghề luật trước khi mời công chứng viên đến. Một buổi tư vấn ngắn giúp chọn đúng phạm vi uỷ quyền và cách ghi nhận, tránh để người bệnh phải ký đi ký lại trong lúc mệt.
Câu hỏi thường gặp
Công chứng viên có đến bệnh viện làm hợp đồng uỷ quyền không?
Có. Pháp luật công chứng cho phép công chứng ngoài trụ sở khi người yêu cầu không thể đến văn phòng vì ốm đau, già yếu hoặc lý do chính đáng khác. Bạn liên hệ văn phòng công chứng, nêu tình trạng người bệnh để họ sắp xếp.
Có cần giấy xác nhận của bác sĩ khi công chứng trong viện không?
Không phải lúc nào cũng bắt buộc. Công chứng viên tự đánh giá qua trò chuyện. Nếu họ nghi ngờ về khả năng nhận thức, có thể đề nghị làm rõ thêm. Ghi nhận của bác sĩ trong bệnh án giúp ích nếu sau này có tranh chấp.
Người bệnh đang thở máy, không nói được có uỷ quyền được không?
Rất khó. Công chứng viên cần xác định được ý chí của người yêu cầu; nếu người bệnh không giao tiếp được để thể hiện ý chí rõ ràng thì việc công chứng thường không thực hiện được. Lúc đó cần tìm hiểu hướng khác, kể cả giám hộ.
Người con được uỷ quyền có làm người làm chứng được không?
Không nên. Người làm chứng không được có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến việc công chứng. Người được uỷ quyền hoặc người hưởng lợi đứng làm chứng có thể khiến văn bản bị nghi ngờ hoặc bị từ chối.
Rút tiền tiết kiệm của người đang nằm viện thì làm thế nào?
Hỏi ngân hàng trước. Nhiều ngân hàng có mẫu uỷ quyền riêng hoặc quy trình hỗ trợ người bệnh, đôi khi cử nhân viên đến. Hợp đồng công chứng tự soạn có thể không được ngân hàng nhận nếu thiếu nội dung họ yêu cầu.