Người được uỷ quyền có quyền thôi làm thay bất cứ lúc nào. Nếu uỷ quyền không có thù lao, bạn chỉ cần báo trước cho bên uỷ quyền một thời gian hợp lý. Nếu có thù lao, bạn vẫn được rút, nhưng phải bồi thường thiệt hại mà việc rút gây ra cho bên uỷ quyền, nếu có. Cả hai trường hợp, bạn còn phải giao lại giấy tờ, tiền và tình trạng công việc đang dở.
Ốm đau, chuyển công tác ra tỉnh khác, mâu thuẫn với người nhờ, hay đơn giản là việc khó hơn tưởng: lý do rút lui rất đời thường. Thứ quyết định bạn có bị đòi tiền hay không thường không nằm ở lý do, mà ở thời điểm và cách bạn rút. Bài này đi qua từng phần: lúc nào nên báo, báo những gì, bàn giao thế nào, và phần thù lao đã làm được tính ra sao.
Chọn thời điểm: rút sớm một tuần khác hẳn rút trước hạn một ngày
Thiệt hại khi bỏ ngang phần lớn đến từ thời điểm. Rút khi hồ sơ chưa nộp, chưa hẹn với ai, bên uỷ quyền gần như không mất gì ngoài việc phải tìm người khác. Rút đúng hôm trước buổi ký hợp đồng mua bán đã hẹn với công chứng viên và người mua, hay đúng lúc cơ quan đang chờ bổ sung giấy tờ trong một thời hạn, thì thiệt hại có thể rất cụ thể: mất cọc, hồ sơ bị trả, phải làm lại từ đầu.
Ví dụ giả định: chị Mai ở Thái Nguyên nhận tiền công để theo bộ hồ sơ tách thửa cho một người họ hàng. Chị biết từ đầu tháng rằng mình sẽ chuyển công tác vào Đồng Nai cuối tháng, nhưng để đến ngày cuối mới báo, đúng lúc cơ quan yêu cầu bổ sung trong thời hạn ngắn. Nếu báo ngay đầu tháng, người họ hàng có cả tháng để thu xếp, và chị gần như không có nghĩa vụ bồi thường gì.
Nguyên tắc thực tế: khi đã biết mình sẽ không làm tiếp, báo càng sớm càng tốt, và nếu có thể, đưa công việc tới một điểm dừng gọn trước khi rời đi. Điểm dừng gọn là lúc không còn hạn nào đang chạy: hồ sơ đã được nhận và đang chờ kết quả, hoặc chưa nộp gì. Rời đi ở điểm như vậy, người tiếp quản chỉ cần đọc lại giấy biên nhận là làm tiếp được.
Thông báo thôi làm thay nên có những gì
Không cần mẫu cố định, nhưng một thông báo tử tế giúp bạn tránh bị hiểu lầm sau này. Nên gửi bằng văn bản hoặc tin nhắn lưu được, với các ý:
- Bạn chấm dứt việc làm thay theo giấy hoặc hợp đồng uỷ quyền nào, ký ngày nào.
- Từ ngày nào bạn không thực hiện thêm việc gì nhân danh bên uỷ quyền.
- Tình trạng công việc đến thời điểm đó: đã nộp gì, đang chờ gì, hạn nào sắp đến.
- Danh sách giấy tờ, tài sản, tiền đang giữ và đề nghị thời gian, cách thức bàn giao.
- Những người thứ ba đang làm việc dở với bạn để bên uỷ quyền liên hệ tiếp.
- Khoản chi phí đã ứng và thù lao phần việc đã làm, nếu có, cùng bản kê kèm theo.
Giọng thông báo nên trung tính, tránh kể lể hay trách móc. Nếu có mâu thuẫn, nên giữ nó cho cuộc nói chuyện riêng; văn bản thông báo là thứ có thể được đọc lại khi có tranh chấp. Giữ lại một bản của chính thông báo đó cùng bằng chứng đã gửi, như ảnh chụp tin nhắn có ngày giờ hoặc biên lai gửi thư bảo đảm, để chứng minh bạn đã báo từ khi nào.
Bàn giao việc đang làm dở
Bàn giao giữa chừng khác bàn giao khi xong việc ở chỗ có nhiều thứ đang "treo". Trình tự gợi ý:
- Lập danh sách các mốc còn đang chờ: giấy hẹn của cơ quan, thời hạn bổ sung, buổi hẹn với bên thứ ba.
- Gửi kèm bản chụp mọi giấy biên nhận, phiếu hẹn, thông báo đã nhận, để người tiếp quản biết mình đang ở đâu.
- Nếu hồ sơ nộp trực tuyến dưới tài khoản của bên uỷ quyền, chuyển lại quyền truy cập theo cách an toàn và đề nghị họ đổi mật khẩu.
- Giao lại bản gốc giấy tờ, tiền thu hộ, chìa khoá, có danh sách và chữ ký hoặc xác nhận của bên uỷ quyền.
- Báo cho những người thứ ba đang làm việc với bạn rằng từ nay bạn không còn đại diện, và ai là người liên hệ mới nếu bên uỷ quyền đồng ý cho biết.
- Gửi bản kê chi phí và phần thù lao đề nghị thanh toán, nếu có.
Người tiếp quản có thể là chính bên uỷ quyền hoặc một người được uỷ quyền mới. Bạn không có nghĩa vụ phải tìm người thay, nhưng một cuộc gọi giới thiệu tình trạng hồ sơ cho người mới thường giúp việc không bị đứt quãng.
Trước khi nhận lời: chuẩn bị sẵn đường lui
Hỏi rõ việc sẽ kéo dài bao lâu. Nhiều người nhận lời vì nghĩ việc chỉ mất vài buổi, rồi mắc kẹt cả năm vì hồ sơ đất phải chờ, phải bổ sung. Biết trước thời gian ước tính, bạn tự đánh giá được mình có theo nổi không.
Ghi thời hạn báo trước khi muốn thôi. Một con số cụ thể trong hợp đồng, như báo trước mười lăm ngày, bảo vệ bạn tốt hơn chữ "hợp lý". Khi đã báo đủ số ngày đó, bên uỷ quyền khó lập luận rằng bạn rút đột ngột.
Ghi cách tính thù lao khi dừng giữa chừng. Chia thù lao theo mốc là cách đơn giản nhất. Qua mốc nào được trả mốc đó, không ai phải tranh luận phần việc dở dang đáng bao nhiêu.
Giữ bản sao những gì đã nhận. Lập danh sách giấy tờ, tiền nhận từ đầu. Đến lúc bàn giao, chỉ cần đối chiếu danh sách đó, không phải nhớ lại.
Đừng nhận việc vượt sức hoặc vượt hiểu biết. Việc có tranh chấp, có nhiều người thừa kế, có thế chấp ngân hàng thường cần người làm nghề. Từ chối ngay từ đầu tử tế hơn nhiều so với rút lui giữa chừng.
Thù lao phần đã làm khi chính bạn là người rút
Luật nói rõ khi bên uỷ quyền chấm dứt hợp đồng có thù lao thì phải trả thù lao tương ứng với phần việc đã làm. Khi chính người được uỷ quyền rút, luật nhấn vào nghĩa vụ bồi thường thiệt hại của bạn, còn chuyện thù lao phần đã làm phụ thuộc nhiều vào thoả thuận và vào giá trị thực của phần việc đó với bên uỷ quyền.
Thực tế thương lượng thường đi theo hướng: phần việc đã làm mà bên uỷ quyền thật sự dùng được, như hồ sơ đã nộp hợp lệ, giấy tờ đã xin được, thì có cơ sở để tính tiền; phần việc dở dang không dùng được thì khó đòi. Khoản thù lao đó lại có thể bị trừ đi thiệt hại nếu việc rút của bạn gây ra thiệt hại.
Nếu đã nhận thù lao trước nhiều hơn phần việc đã làm, nên chủ động trả lại phần chênh lệch kèm bản kê. Giữ lại tiền chờ bên kia đòi chỉ làm câu chuyện nặng nề thêm. Với hợp đồng mới, hãy viết sẵn một dòng về thù lao khi một trong hai bên chấm dứt sớm.
Lý do rút lui và việc có phải bồi thường
Lý do bất khả kháng. Ốm nặng, tai nạn, thiên tai khiến bạn không thể làm tiếp mà không lường trước, không khắc phục được dù đã cố gắng, thường là căn cứ để không phải chịu trách nhiệm về phần thiệt hại do chính sự kiện đó gây ra. Vẫn phải báo ngay khi có thể và bàn giao những gì còn giữ.
Lý do cá nhân lường trước được. Chuyển công tác, bận việc riêng, đổi ý: rút vẫn hợp pháp, nhưng không miễn trách nhiệm bồi thường nếu việc rút gây thiệt hại trong uỷ quyền có thù lao, hay nghĩa vụ báo trước hợp lý trong uỷ quyền không thù lao.
Lý do từ phía bên uỷ quyền. Bên uỷ quyền không cung cấp giấy tờ, không đưa tiền chi phí, yêu cầu làm việc trái phạm vi hoặc trái luật. Khi đó bạn có lý do chính đáng, và việc ghi rõ lý do kèm chứng cứ trong thông báo sẽ quan trọng nếu sau này bị đòi bồi thường.
Bị yêu cầu làm việc trái pháp luật. Đây là trường hợp nên rút ngay, không chờ. Không ai có nghĩa vụ tiếp tục làm thay một việc gian dối, như ký giấy tờ không đúng sự thật hay giúp tẩu tán tài sản.
Bên uỷ quyền không chịu nhận lại giấy tờ hoặc không liên lạc được
Có khi người muốn rút lại là người bị kẹt: bên uỷ quyền không nghe máy, không đến nhận lại sổ đỏ, không trả lời thông báo. Bạn vẫn đang giữ tài sản của người khác, và nghĩa vụ bảo quản chưa hết.
Hãy gửi thông báo bằng nhiều kênh lưu được: tin nhắn, thư điện tử, thư bảo đảm tới địa chỉ cư trú. Ghi rõ bạn đang giữ những gì và đề nghị một thời hạn bàn giao. Nếu có người nhà của bên uỷ quyền đáng tin, có thể báo thêm để họ nhắc, nhưng không giao tài sản cho người không được bên uỷ quyền chỉ định.
Đừng tự ý gửi bản gốc giấy tờ cho một người hàng xóm hay để lại ở nhà bên uỷ quyền khi không có ai nhận. Nếu giấy tờ thất lạc trong lúc đó, bạn khó chứng minh mình đã bảo quản hợp lý. Cách an toàn là giữ nguyên trong tay mình cho tới khi có người được bên uỷ quyền chỉ định đến nhận, có ký nhận rõ ràng.
Trong thời gian chờ, tiếp tục bảo quản cẩn thận và ngừng mọi việc mới nhân danh bên uỷ quyền. Lưu toàn bộ bằng chứng đã thông báo. Nếu việc giữ tài sản kéo dài và gây tốn kém, bạn có thể tham khảo người làm nghề luật về cách gửi giữ hoặc các thủ tục phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Người được uỷ quyền rút lui có cần bên uỷ quyền đồng ý không?
Không. Đơn phương chấm dứt là quyền của bạn, không cần bên kia chấp thuận. Điều bạn phải làm là báo trước hợp lý với uỷ quyền không thù lao, bồi thường thiệt hại nếu có với uỷ quyền có thù lao, và bàn giao đầy đủ những gì đang giữ.
Đã thôi làm thay nhưng giấy uỷ quyền công chứng vẫn còn thời hạn thì sao?
Bạn nên trả lại bản gốc cho bên uỷ quyền và đề nghị họ làm thủ tục huỷ tại nơi đã công chứng nếu cần. Dù giấy còn thời hạn, bạn không nên tiếp tục sử dụng nó sau khi đã thông báo chấm dứt, vì mọi việc ký sau đó có thể khiến bạn phải chịu trách nhiệm.
Người được uỷ quyền ốm nặng không thể làm tiếp thì có phải bồi thường không?
Ốm nặng không lường trước được và không khắc phục được thường được xem như sự kiện bất khả kháng, nên bạn thường không phải chịu trách nhiệm về thiệt hại do chính sự kiện đó gây ra. Nhưng bạn vẫn nên báo ngay khi có thể, nhờ người thân giao lại giấy tờ, và giữ giấy tờ y tế làm chứng cứ.
Có được nhờ người khác làm tiếp thay mình trước khi rút không?
Chỉ khi bên uỷ quyền đồng ý, vì đó là uỷ quyền lại. Tự ý giao cho người khác mà không có sự đồng ý thì bạn vẫn phải chịu trách nhiệm về việc người đó làm. Tốt hơn là giới thiệu người có thể giúp và để bên uỷ quyền tự quyết định uỷ quyền mới.
Rút lui rồi, bên uỷ quyền vẫn nhắn đòi làm tiếp thì làm sao?
Nhắc lại bằng tin nhắn rằng bạn đã chấm dứt từ ngày nào, kèm thông báo đã gửi. Đừng làm thêm "lần cuối" vì nể, vì việc đó có thể khiến ranh giới trách nhiệm trở nên mờ. Nếu thật sự muốn giúp lần nữa, nên thống nhất lại bằng văn bản về phạm vi và thời hạn.