Người đang hưởng lương hưu được quyền uỷ quyền cho người khác lĩnh thay. Cách làm phổ biến là lập giấy uỷ quyền theo mẫu của cơ quan bảo hiểm xã hội, có xác nhận hoặc chứng thực chữ ký của người uỷ quyền, rồi người được uỷ quyền mang giấy đó cùng giấy tờ tuỳ thân của mình đến điểm chi trả (thường là bưu điện) để nhận tiền mặt hằng tháng. Giấy uỷ quyền loại này có thời hạn; hết hạn phải lập lại.
Bài này dành cho người con, người cháu đang lo việc lĩnh tiền cho cha mẹ, ông bà về hưu. Phần dưới đi qua: khi nào nên lĩnh thay và khi nào nên chuyển hẳn sang nhận qua tài khoản, giấy cần có những gì, ký ở đâu, mỗi tháng người lĩnh thay phải làm gì, và những tình huống làm điểm chi trả từ chối hoặc tạm dừng. Quy định cụ thể về mẫu giấy, thời hạn tối đa và cách xác nhận do cơ quan bảo hiểm xã hội hướng dẫn và có thể điều chỉnh theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (hiệu lực từ 1/7/2025), nên trước khi làm bạn đối chiếu với điểm chi trả nơi cha mẹ đang lĩnh.
Lĩnh thay bằng giấy uỷ quyền hay chuyển sang nhận qua tài khoản
Trước khi lập giấy, bạn nên cân nhắc một câu hỏi: gia đình có thật sự cần tiền mặt không. Lương hưu hiện chi trả theo hai đường: chuyển vào tài khoản ngân hàng đứng tên người hưởng, hoặc trả tiền mặt tại điểm chi trả. Nếu cha mẹ đã có tài khoản và trong nhà có người quen dùng thẻ, chuyển sang nhận qua tài khoản thường gọn hơn lĩnh thay hằng tháng: không phải xếp hàng, không phải làm lại giấy khi hết hạn, và tiền luôn nằm trong tài khoản của chính người hưởng.
Lĩnh thay bằng giấy uỷ quyền vẫn hợp lý trong nhiều hoàn cảnh: cha mẹ không muốn mở tài khoản, không nhớ mật khẩu thẻ, ở vùng xa máy rút tiền, hoặc gia đình muốn mỗi tháng có người cầm tiền mặt về đưa tận tay. Cũng có trường hợp chỉ cần lĩnh thay trong vài tháng, ví dụ cha mẹ đang điều trị dài ngày ở bệnh viện tỉnh khác.
Điểm cần nhớ là hai cách này khác nhau về rủi ro. Khi nhận qua tài khoản, người con giữ thẻ thực chất cũng là đang làm thay, nhưng mọi khoản rút đều để lại dấu vết trên sao kê. Khi lĩnh thay tiền mặt, dấu vết duy nhất là chữ ký trên danh sách chi trả. Vì vậy nếu trong nhà có nhiều anh chị em và chuyện tiền bạc dễ sinh nghi, đường tài khoản minh bạch hơn cho chính người lĩnh thay. Việc đổi nơi nhận, mở tài khoản cho người cao tuổi là một thủ tục riêng; ở đây chỉ bàn phần uỷ quyền.
Giấy uỷ quyền lĩnh lương hưu cần có những gì
Cơ quan bảo hiểm xã hội có mẫu giấy uỷ quyền lĩnh thay dùng chung cho lương hưu và trợ cấp hằng tháng. Bạn nên xin mẫu tại điểm chi trả hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cha mẹ đang hưởng thay vì tự soạn, vì điểm chi trả đối chiếu đúng theo mẫu đó. Nội dung cốt lõi thường gồm:
| Phần trong giấy | Ghi gì | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Người uỷ quyền | Họ tên, ngày sinh, giấy tờ tuỳ thân, nơi cư trú, mã số bảo hiểm xã hội hoặc số sổ hưu | Ghi số giấy tờ cũ đã đổi sang căn cước, điểm chi trả đối chiếu không khớp |
| Người được uỷ quyền | Họ tên, ngày sinh, số giấy tờ tuỳ thân, nơi cư trú, quan hệ với người uỷ quyền | Dùng tên thường gọi, sai một chữ so với căn cước |
| Nội dung uỷ quyền | Lĩnh lương hưu, trợ cấp hằng tháng; có thể ghi thêm các khoản truy lĩnh nếu có | Ghi chung chung "làm mọi việc", điểm chi trả không chấp nhận |
| Thời hạn | Từ tháng nào đến tháng nào | Để trống, hoặc ghi dài hơn mức tối đa điểm chi trả chấp nhận |
| Chữ ký và xác nhận | Chữ ký của hai bên, phần xác nhận hoặc chứng thực chữ ký người uỷ quyền | Người con ký thay cha mẹ ở ô người uỷ quyền |
Lỗi nặng nhất là lỗi cuối: người uỷ quyền phải tự ký hoặc điểm chỉ trước mặt người chứng thực. Nếu cha mẹ không còn ký được, việc chứng thực dùng điểm chỉ, và người làm chứng thực sẽ ghi rõ điều đó.
Ký ở đâu và các bước làm giấy
Phần xác nhận chữ ký là chỗ nhiều gia đình đi lại hai ba lần. Trình tự dưới đây giúp bạn làm một lần cho xong:
- Hỏi điểm chi trả đang dùng mẫu giấy nào, thời hạn uỷ quyền tối đa hiện chấp nhận là bao lâu, và yêu cầu xác nhận hay chứng thực chữ ký ở đâu.
- Điền sẵn phần thông tin của hai người ở nhà, đối chiếu từng chữ với căn cước của cả hai; chưa ký.
- Đưa cha mẹ đến UBND cấp xã nơi cư trú hoặc tổ chức hành nghề công chứng để ký trước mặt người chứng thực. Sau khi sắp xếp chính quyền hai cấp từ 1/7/2025, chứng thực chữ ký làm ở cấp xã; nếu cha mẹ nằm liệt, hỏi trước việc chứng thực hoặc công chứng ngoài trụ sở.
- Mang theo căn cước bản gốc của cha mẹ khi đi chứng thực; người được uỷ quyền nên đi cùng để ký luôn phần của mình.
- Nộp hoặc xuất trình giấy tại điểm chi trả vào kỳ lĩnh gần nhất, kèm căn cước của người được uỷ quyền; giữ một bản chụp ở nhà.
- Ghi lịch ngày hết hạn của giấy vào điện thoại, trước hạn khoảng một tháng thì làm giấy mới.
Bạn không cần hợp đồng uỷ quyền công chứng cho riêng việc lĩnh lương hưu, trừ khi điểm chi trả có yêu cầu khác. Một hợp đồng uỷ quyền "toàn quyền" về tài sản cũng không thay được giấy lĩnh thay theo mẫu: điểm chi trả kiểm theo mẫu của họ.
Thời hạn giấy và chuyện tạm dừng chi trả
Giấy uỷ quyền lĩnh thay luôn có thời hạn, và cơ quan bảo hiểm xã hội thường đặt mức tối đa cho loại giấy này. Lý do khá thực tế: hệ thống cần định kỳ biết người hưởng vẫn còn sống và vẫn đồng ý cho người kia nhận tiền. Mức tối đa cụ thể bạn hỏi tại điểm chi trả, vì đây là chi tiết hướng dẫn có thể thay đổi.
Liên quan là quy định tạm dừng chi trả khi người hưởng không nhận tiền và không uỷ quyền cho ai nhận trong một khoảng thời gian liên tục theo luật định. Tình huống hay gặp: giấy uỷ quyền hết hạn đúng lúc cả nhà bận, ba bốn tháng không ai ra lĩnh, đến khi ra thì nghe báo đã tạm dừng. Tiền không mất, nhưng phải làm thủ tục để được chi trả lại và truy lĩnh, mất thêm thời gian.
Ngược lại, có một mốc gia đình buộc phải nhớ: khi cha mẹ qua đời, giấy uỷ quyền lĩnh thay hết hiệu lực ngay. Tiền lương hưu của các tháng sau đó không còn là tiền của người lĩnh thay. Nếu vì chưa báo kịp mà vẫn lĩnh, gia đình sẽ phải hoàn trả, còn cố tình giấu để lĩnh tiếp là vi phạm pháp luật. Việc báo giảm và nhận các khoản trợ cấp sau khi người hưởng mất là thủ tục khác; hiệu lực của giấy uỷ quyền khi một bên mất có bài riêng ở trang hieuluc.
Mỗi tháng người lĩnh thay nên làm gì
Đến đúng lịch chi trả. Điểm chi trả thường có những ngày cố định trong tháng. Đi đúng ngày giúp bạn tránh phải xin nhận bổ sung, và nhân viên quen mặt người lĩnh thay sẽ đối chiếu nhanh hơn.
Mang đủ giấy tờ của chính mình. Căn cước của người được uỷ quyền là thứ bắt buộc. Có nơi yêu cầu xuất trình thêm giấy uỷ quyền bản gốc mỗi lần; có nơi lưu bản gốc từ lần đầu. Hỏi một lần rồi làm cho quen.
Đếm tiền và giữ chứng từ. Ký nhận xong thì đếm lại tại quầy. Nếu điểm chi trả đưa phiếu hay biên nhận, giữ lại một chỗ. Thói quen nhỏ này là bằng chứng tốt nhất khi sau này anh chị em hỏi tiền đã đi đâu.
Giao tiền và ghi sổ. Ghi một dòng: tháng nào, nhận bao nhiêu, đưa cho ai, đã chi gì thay cha mẹ. Một cuốn sổ tay hoặc bảng tính đơn giản đủ dùng. Người được uỷ quyền có nghĩa vụ giao lại tiền và báo cáo việc mình làm cho người uỷ quyền.
Báo ngay khi có thay đổi. Cha mẹ chuyển chỗ ở, đổi căn cước, nhập viện dài ngày hay qua đời đều phải báo điểm chi trả. Thông tin sai lệch làm chậm tiền tháng sau hoặc gây truy thu.
Những lý do điểm chi trả từ chối giấy uỷ quyền
Phần lớn trường hợp bị từ chối không phải vì gia đình làm sai luật, mà vì giấy không khớp với cách điểm chi trả kiểm. Các lý do thường gặp:
- Giấy tự soạn, không theo mẫu của cơ quan bảo hiểm xã hội, thiếu mục mã số hoặc số sổ.
- Phần chữ ký của người uỷ quyền không có xác nhận hoặc chứng thực hợp lệ.
- Thông tin giấy tờ tuỳ thân trên giấy là số cũ, khác với dữ liệu hiện có.
- Giấy đã quá thời hạn ghi trên đó, hoặc thời hạn ghi vượt mức tối đa nơi đó chấp nhận.
- Người đến lĩnh không phải người có tên trên giấy, dù là anh chị em ruột của người được uỷ quyền.
- Giấy có dấu hiệu tẩy xoá, sửa tay ở phần thời hạn hoặc tên người.
- Người hưởng đã có thông báo thay đổi phương thức nhận sang tài khoản, nên không còn chi tiền mặt.
Gặp lý do nào, bạn hỏi rõ điểm chi trả cần bổ sung gì và xin họ ghi lại. Người được uỷ quyền không được tự uỷ quyền lại cho người khác đi lĩnh nếu giấy không cho phép; muốn đổi người thì cha mẹ lập giấy mới.
Khi nhiều anh chị em cùng lo cho cha mẹ
Giấy lĩnh thay chỉ ghi một người, nhưng chuyện tiền của cha mẹ thường là chuyện của cả nhà. Ví dụ giả định: bốn anh chị em, người út ở gần nên đứng tên lĩnh thay; hai năm sau một người anh hỏi vì sao tiền lương hưu không đủ trả viện phí. Nếu người út có sổ ghi từng tháng và giữ chứng từ chi, cuộc nói chuyện chỉ mất mười phút. Nếu không, nó có thể kéo dài nhiều năm.
Một cách gia đình hay làm là thống nhất từ đầu: người lĩnh thay chuyển ngay tiền vào một tài khoản đứng tên cha mẹ, hoặc gửi bảng chi tiêu hằng tháng vào nhóm nhắn tin của gia đình. Khi cha mẹ còn minh mẫn, nên để chính cha mẹ nói ra ý muốn này trước mặt các con, vì người uỷ quyền là người có quyền quyết định cách dùng tiền của mình.
Nếu cha mẹ bắt đầu giảm trí nhớ đến mức không còn hiểu việc mình ký, giấy uỷ quyền không còn là công cụ phù hợp. Khi đó câu chuyện chuyển sang người giám hộ hoặc người đại diện theo pháp luật, là một thủ tục khác hẳn. Lập giấy uỷ quyền sớm, khi cha mẹ còn tỉnh táo, luôn dễ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Người lĩnh thay lương hưu có cần là con ruột không?
Không bắt buộc. Người hưởng có thể uỷ quyền cho bất kỳ người nào đủ năng lực hành vi dân sự mà họ tin tưởng, như con dâu, cháu, hàng xóm thân thiết. Giấy chỉ cần ghi rõ quan hệ và thông tin giấy tờ của người đó để điểm chi trả đối chiếu.
Một người có thể lĩnh thay cho cả cha và mẹ không?
Được, nhưng mỗi người hưởng lập một giấy uỷ quyền riêng vì mỗi người có mã số, sổ và danh sách chi trả riêng. Khi đi lĩnh, bạn ký nhận hai lần ở hai dòng khác nhau và nên ghi sổ tách bạch tiền của từng người.
Cha mẹ nằm liệt giường, không đến được nơi chứng thực thì làm sao?
Bạn hỏi UBND cấp xã hoặc tổ chức hành nghề công chứng về việc chứng thực, công chứng ngoài trụ sở cho người không thể đi lại. Nếu cha mẹ không ký được, chứng thực có thể dùng điểm chỉ; người chứng thực cần thấy người uỷ quyền còn hiểu và đồng ý việc mình làm.
Giấy uỷ quyền nhà đất công chứng trước đây có dùng để lĩnh lương hưu được không?
Thường không. Điểm chi trả kiểm theo mẫu giấy lĩnh thay của cơ quan bảo hiểm xã hội, có mục mã số, thời hạn và nội dung lĩnh tiền. Một hợp đồng uỷ quyền về nhà đất có phạm vi khác, nên gia đình vẫn cần làm giấy riêng cho việc này.
Đang có giấy uỷ quyền, cha mẹ muốn đổi người lĩnh thay thì làm gì?
Cha mẹ lập giấy uỷ quyền mới cho người khác và báo điểm chi trả để thay giấy cũ. Nên báo người đang lĩnh thay biết, đồng thời đề nghị điểm chi trả không chi cho người cũ từ kỳ tiếp theo, tránh hai người cùng đến lĩnh.
Người lĩnh thay có được dùng tiền lương hưu để trả các khoản cho cha mẹ không?
Được nếu cha mẹ đồng ý, vì đây là tiền của cha mẹ. Cách an toàn là thống nhất trước những khoản được chi, giữ hoá đơn và ghi sổ. Chi cho việc riêng của mình mà không có sự đồng ý của người uỷ quyền là vượt phạm vi uỷ quyền.