Ở toà, người đại diện theo uỷ quyền chỉ làm được những việc mà văn bản uỷ quyền giao. Những việc thủ tục như nộp tài liệu, dự phiên họp, nhận giấy tờ thường được hiểu khá rộng. Nhưng những việc định đoạt, tức là việc làm thay đổi hoặc chấm dứt chính yêu cầu của bạn, như đồng ý một thoả thuận hoà giải, rút đơn, thay đổi yêu cầu, kháng cáo hay nhận tiền, nên được ghi rõ từng việc. Ghi mơ hồ thì dễ có hai hậu quả ngược nhau: người đại diện không dám làm khi cần, hoặc làm quá điều bạn muốn.
Bài này đi qua từng việc định đoạt hay gặp, giải thích vì sao nó quan trọng và gợi ý cách viết phạm vi cho vừa đủ. Các nguyên tắc lấy theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và Bộ luật Dân sự 2015 về đại diện; cách toà xem xét từng câu chữ có thể khác nhau, nên với vụ có giá trị lớn bạn nên nhờ người làm nghề đọc lại văn bản trước khi ký.
Vì sao phạm vi uỷ quyền là phần quan trọng nhất của tờ giấy
Phần lớn người đi uỷ quyền chỉ lo hình thức: công chứng ở đâu, mang giấy gì. Nhưng toà đọc kỹ nhất phần phạm vi, vì đó là ranh giới giữa việc người đại diện làm có ràng buộc bạn hay không. Theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự, giao dịch do người đại diện xác lập vượt quá phạm vi đại diện thì không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ với người được đại diện đối với phần vượt quá, trừ khi người được đại diện đồng ý hoặc một số trường hợp luật định.
Trong tố tụng, chuyện vượt phạm vi thường không đi xa đến mức ấy, vì toà sẽ kiểm tra văn bản uỷ quyền trước khi cho người đại diện làm một việc định đoạt. Hậu quả hay gặp hơn là việc bị hoãn: người đại diện không đủ quyền nên buổi hoà giải dừng lại, toà phải liên hệ với bạn, lịch xét xử lùi.
Ngược lại, khi giấy ghi “toàn quyền quyết định mọi vấn đề liên quan đến vụ án”, người đại diện có thể chốt một thoả thuận mà bạn thấy thiệt. Thoả thuận đó sau khi được toà công nhận rất khó lật lại. Vì thế phạm vi tốt là phạm vi đúng với mức tin tưởng thật và với chiến lược bạn đã bàn trước.
Các việc định đoạt và cách ghi gợi ý
Bảng dưới liệt kê những việc làm thay đổi kết quả vụ việc. Cột thứ ba là ví dụ cách diễn đạt; đây không phải mẫu bắt buộc, chỉ giúp bạn hình dung mức rõ ràng cần có.
| Việc | Hệ quả nếu người đại diện làm | Gợi ý cách ghi trong văn bản |
|---|---|---|
| Thoả thuận khi hoà giải | Toà có thể ra quyết định công nhận sự thoả thuận | Được thoả thuận về số tiền trả, thời hạn trả, với mức không thấp hơn một con số cụ thể |
| Rút một phần hoặc toàn bộ yêu cầu | Toà đình chỉ giải quyết phần bị rút | Chỉ được rút khi có văn bản đồng ý của người uỷ quyền |
| Thay đổi, bổ sung yêu cầu | Phạm vi xét xử đổi theo | Được bổ sung yêu cầu tính lãi chậm trả; không được giảm yêu cầu gốc |
| Kháng cáo bản án, quyết định | Vụ việc chuyển lên phúc thẩm | Được làm đơn kháng cáo và tham gia tố tụng ở cấp phúc thẩm |
| Nhận tiền, tài sản | Bên kia hoặc cơ quan thi hành án giao cho người đại diện | Được nhận tiền qua tài khoản mang tên người uỷ quyền |
| Yêu cầu thi hành án | Mở ra giai đoạn thi hành | Được làm đơn yêu cầu thi hành án đối với bản án số… |
Ở cột cuối, những chữ như “không thấp hơn”, “chỉ khi có văn bản đồng ý”, “qua tài khoản mang tên người uỷ quyền” là những hàng rào nhỏ nhưng rất hữu ích. Chúng giữ cho người đại diện linh hoạt mà không vượt ý bạn.
Hoà giải: quyền thoả thuận và lúc không quay lại được
Trong vụ án dân sự, toà thường tổ chức phiên họp hoà giải trước khi đưa vụ án ra xét xử. Nếu các bên thống nhất được toàn bộ vấn đề, toà lập biên bản hoà giải thành. Sau một khoảng thời gian ngắn luật dành cho các bên suy nghĩ lại mà không ai thay đổi ý kiến, toà ra quyết định công nhận sự thoả thuận. Quyết định này có hiệu lực ngay và không bị kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm.
Chính vì thế, quyền thoả thuận là quyền nặng nhất bạn có thể giao. Người đại diện có quyền thoả thuận mà chấp nhận trả góp trong hai năm, thì gần như bạn phải sống với phương án đó. Cách an toàn là ghi biên độ: mức tối thiểu, thời hạn tối đa, hoặc yêu cầu người đại diện chỉ ký biên bản sau khi gọi hỏi bạn.
Nếu bạn không giao quyền thoả thuận, người đại diện vẫn dự hoà giải, trình bày quan điểm và nhận đề nghị của bên kia. Khi có phương án đáng cân nhắc, họ báo bạn; bạn có thể đến toà hoặc bổ sung văn bản uỷ quyền để chốt ở buổi sau. Chậm hơn một nhịp, nhưng bạn giữ quyền quyết định.
Thời gian để thay đổi ý kiến sau biên bản hoà giải thành rất ngắn. Nếu người đại diện đã ký mà bạn thấy không ổn, phải báo toà ngay bằng văn bản trong thời gian đó; qua thời gian này thì cánh cửa gần như đóng.
Rút đơn và thay đổi yêu cầu: dễ làm, khó sửa
Rút yêu cầu khởi kiện. Khi nguyên đơn rút toàn bộ yêu cầu, toà đình chỉ giải quyết vụ án. Việc khởi kiện lại sau đó có được hay không tuỳ từng trường hợp và còn liên quan thời hiệu. Không nên để người đại diện có quyền rút đơn mà không cần hỏi bạn.
Rút một phần. Ví dụ giả định: bạn kiện đòi tiền gốc và tiền lãi; người đại diện thấy phần lãi khó chứng minh nên rút. Phần lãi bị đình chỉ, và nếu sau này bạn tìm được chứng cứ thì việc đòi lại là chuyện phức tạp.
Thay đổi, bổ sung yêu cầu. Việc thay đổi, bổ sung yêu cầu có giới hạn theo giai đoạn tố tụng; không phải lúc nào cũng được thêm yêu cầu mới. Người đại diện cần biết rõ bạn muốn đòi gì để đưa đủ ngay từ đầu.
Thừa nhận sự kiện. Khi người đại diện thừa nhận một sự kiện bất lợi tại toà, ví dụ thừa nhận đã nhận đủ hàng, điều đó có thể được coi như sự thừa nhận của bạn. Hãy dặn rõ những sự kiện còn tranh cãi, không được thừa nhận khi chưa trao đổi.
Kháng cáo qua người đại diện: những bước không được trễ
Thời hạn kháng cáo bản án sơ thẩm ngắn, thường là mười lăm ngày tính từ ngày tuyên án, hoặc từ ngày đương sự vắng mặt nhận được hay bản án được niêm yết; quyết định của toà thì thời hạn còn ngắn hơn. Hãy đối chiếu thời hạn ghi trong bản án hoặc hỏi toà. Khi để người đại diện kháng cáo, trình tự an toàn là:
- Kiểm văn bản uỷ quyền có quyền kháng cáo không, hoặc thời hạn uỷ quyền có kéo sang giai đoạn phúc thẩm không.
- Nếu chưa có, lập ngay văn bản bổ sung; cùng lúc chuẩn bị nội dung kháng cáo để không chờ nhau.
- Người đại diện làm đơn kháng cáo, ghi rõ phần bản án bị kháng cáo, lý do và yêu cầu; ký với tư cách người đại diện.
- Nộp đơn kèm văn bản uỷ quyền tại toà đã xử sơ thẩm, giữ lại bằng chứng ngày nộp như biên nhận hoặc dấu bưu điện.
- Theo dõi thông báo nộp tạm ứng án phí phúc thẩm và nộp đúng hạn; quá hạn có thể bị coi như từ bỏ kháng cáo.
Ngày tuyên án là ngày dễ trễ nhất: người đại diện về nhà, gửi bản án qua ảnh chụp, hai bên bàn mấy ngày, đến khi quyết định thì đã sát hạn. Thống nhất trước phiên toà “nếu thua phần này thì kháng cáo” sẽ đỡ cảnh chạy nước rút.
Ba mức phạm vi theo mức tin tưởng
Không có một phạm vi đúng cho mọi người. Cách dễ làm là chọn một trong ba mức dưới đây rồi chỉnh theo vụ việc của mình. Ví dụ minh hoạ dùng một vụ đòi nợ giả định.
- Mức hẹp, chỉ làm thủ tục: nộp và nhận tài liệu, dự phiên họp, hoà giải và phiên toà để trình bày quan điểm đã thống nhất; không được thoả thuận, không rút hay thay đổi yêu cầu, không kháng cáo. Hợp khi bạn liên lạc dễ và muốn tự quyết mọi điểm.
- Mức giữa, có hàng rào: như mức hẹp, cộng thêm quyền thoả thuận trong biên độ (ví dụ nhận trả không dưới một số tiền, trả góp không quá một số tháng), quyền kháng cáo nếu bản án bác yêu cầu chính; rút đơn chỉ khi có văn bản đồng ý của bạn. Đây là mức phổ biến cho người ở xa.
- Mức rộng: toàn quyền thoả thuận, thay đổi, rút yêu cầu, kháng cáo, yêu cầu thi hành án và nhận tiền. Chỉ nên dùng khi người đại diện là người làm nghề có hợp đồng trách nhiệm rõ, hoặc người thân bạn tin tuyệt đối và đã cùng bạn bàn kỹ chiến lược.
- Điều khoản dùng chung cho cả ba mức: người đại diện không được uỷ quyền lại; mọi khoản tiền nhận được chuyển vào tài khoản mang tên bạn; báo lại kết quả từng buổi trong ngày.
Chọn mức nào thì cũng nên nói chuyện trước với người đại diện. Một người được giao mức hẹp nhưng hiểu rõ vì sao sẽ làm tốt hơn một người được giao toàn quyền mà không biết bạn thực sự muốn gì.
Khi nào nên nhờ người làm nghề xem lại phạm vi
Giá trị tranh chấp lớn so với tài sản của bạn. Một thoả thuận lệch vài phần trăm có thể là khoản tiền đáng kể; vài dòng phạm vi xứng đáng được xem kỹ.
Người đại diện là một bên có lợi ích riêng. Ví dụ người đại diện là người cùng góp vốn, người môi giới, người hứa mua lại tài sản. Lợi ích của họ có thể không trùng với bạn, nên phạm vi càng phải chặt.
Vụ việc có nhiều yêu cầu đan nhau. Đòi nợ kèm phạt vi phạm, kèm bồi thường, kèm lãi. Việc rút hay giữ từng phần ảnh hưởng tới phần khác.
Bạn sẽ không liên lạc được trong thời gian dài. Đi biển, đi làm ở vùng sóng yếu, điều trị dài ngày. Khi đó cần cân bằng giữa trao quyền đủ để người đại diện xử lý và những hàng rào tối thiểu. Trường hợp này bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được rà lại câu chữ trước khi đi công chứng.
Câu hỏi thường gặp
Giấy chỉ ghi “tham gia tố tụng” thì người đại diện có được kháng cáo không?
Cách hiểu có thể khác nhau tuỳ toà và tuỳ phần còn lại của văn bản, nhất là thời hạn uỷ quyền. Để tránh tranh cãi vào lúc thời hạn kháng cáo đang chạy, bạn nên ghi rõ quyền kháng cáo hoặc ghi uỷ quyền kéo dài đến khi vụ việc được giải quyết xong ở cả cấp phúc thẩm.
Người đại diện đã ký biên bản hoà giải thành vượt ý bạn thì làm gì?
Kiểm ngay văn bản uỷ quyền có giao quyền thoả thuận không. Nếu không có, báo toà bằng văn bản rằng người đại diện vượt phạm vi. Nếu có giao quyền, bạn chỉ còn khoảng thời gian ngắn để thay đổi ý kiến trước khi toà ra quyết định công nhận; hãy gửi văn bản thay đổi ý kiến cho toà ngay.
Có nên ghi “toàn quyền” cho người thân ruột thịt không?
Tin tưởng là một chuyện, hiểu cùng một ý lại là chuyện khác. Người thân có thể vì muốn xong nhanh mà chấp nhận phương án bạn thấy thiệt. Ghi toàn quyền nhưng thêm vài điều kiện như mức tối thiểu hay phải hỏi ý kiến trước khi rút đơn thường là cách cân bằng.
Muốn mở rộng phạm vi giữa chừng thì làm thế nào?
Lập văn bản uỷ quyền bổ sung hoặc văn bản mới thay văn bản cũ, cùng hình thức công chứng hoặc chứng thực như bản đầu, rồi để người đại diện nộp cho toà. Nên ghi rõ văn bản mới bổ sung hay thay thế, để toà không phải đoán.
Người đại diện có được nhận tiền tạm ứng, tiền đặt cọc bên kia trả lại không?
Chỉ khi văn bản giao quyền nhận tiền. Cách an toàn là yêu cầu bên kia chuyển vào tài khoản mang tên bạn, người đại diện chỉ ký biên bản xác nhận việc chuyển. Như vậy vừa có dấu vết, vừa tránh rủi ro tiền đi qua tay người thứ ba.
Người đại diện làm vượt phạm vi gây thiệt hại thì ai chịu?
Theo nguyên tắc chung về đại diện, phần vượt phạm vi không ràng buộc bạn nếu bạn không đồng ý; người đại diện có thể phải chịu trách nhiệm với bên kia và với bạn về thiệt hại gây ra. Mức độ cụ thể phụ thuộc chứng cứ và lỗi của từng bên, thường phải giải quyết bằng một yêu cầu riêng.