Người được thi hành án có thể uỷ quyền cho người khác thay mình làm đơn yêu cầu thi hành án, cung cấp thông tin tài sản của người phải thi hành án, làm việc với chấp hành viên và nhận tiền, tài sản thi hành án. Văn bản uỷ quyền cần ghi rõ bản án hoặc quyết định được thi hành, cơ quan thi hành án dân sự, và đặc biệt là có quyền nhận tiền hay không. Phía người phải thi hành án cũng có thể uỷ quyền cho người khác nộp tiền, làm việc với cơ quan thi hành án.
Thi hành án hay bị coi là phần “sau khi xong”, nhưng với nhiều người đây mới là phần mệt nhất: bản án có rồi, tiền chưa về. Bài này dành cho người đã có bản án và muốn giao phần đi đòi cho người thân hoặc người làm nghề. Bộ máy thi hành án dân sự đã có thay đổi về tổ chức từ năm 2025; nơi tiếp nhận cụ thể bạn nên hỏi tại cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền ở địa phương.
Vì sao thi hành án là giai đoạn nên có người theo sát
Một bản án buộc bên kia trả tiền không tự biến thành tiền trong tài khoản của bạn. Nếu người phải thi hành án không tự nguyện trả, người được thi hành án phải làm đơn yêu cầu thi hành án trong thời hiệu luật định; sau đó cơ quan thi hành án ra quyết định thi hành, chấp hành viên xác minh điều kiện thi hành án, và nếu cần thì áp dụng biện pháp cưỡng chế như kê biên tài sản, khấu trừ tài khoản, trừ vào thu nhập.
Mỗi bước đều có giấy tờ, lịch làm việc và thời hạn. Người được thi hành án được quyền cung cấp thông tin về tài sản, thu nhập của người phải thi hành án; thông tin càng cụ thể, việc xác minh càng nhanh. Một người theo sát hồ sơ, đến gặp chấp hành viên đúng hẹn và đưa thông tin kịp thời có thể làm khác biệt lớn.
Đó là lý do nhiều người ở xa, bận việc hoặc cao tuổi uỷ quyền phần này cho con cháu, người thân ở gần cơ quan thi hành án, hoặc cho luật sư đã theo vụ án từ trước. Văn bản uỷ quyền thời xét xử thường không đủ dùng cho giai đoạn này nếu nó chỉ ghi “tham gia tố tụng”; nên lập văn bản riêng hoặc ghi rõ phạm vi kéo sang thi hành án.
Văn bản uỷ quyền thi hành án nên ghi gì
Không có mẫu bắt buộc chung; nội dung cần đủ để chấp hành viên xác định ai được làm gì với hồ sơ nào:
- Thông tin người uỷ quyền và người được uỷ quyền như giấy tờ tuỳ thân.
- Số, ngày bản án hoặc quyết định của toà, tên toà ban hành; tên người phải thi hành án; khoản phải thi hành (số tiền, tài sản, nghĩa vụ).
- Cơ quan thi hành án dân sự nơi yêu cầu hoặc đang tổ chức thi hành; số quyết định thi hành án nếu đã có.
- Phạm vi thủ tục: làm và nộp đơn yêu cầu thi hành án, cung cấp thông tin tài sản, đề nghị áp dụng biện pháp bảo đảm hoặc cưỡng chế, nhận thông báo, tham gia buổi làm việc.
- Phạm vi định đoạt: thoả thuận với người phải thi hành án về thời gian, cách trả; đồng ý nhận tài sản thay tiền; rút đơn yêu cầu; uỷ quyền có bao gồm các việc này hay không.
- Quyền nhận tiền, tài sản: có hay không, và nếu có thì cách nhận, tốt nhất qua tài khoản mang tên người được thi hành án.
- Thời hạn và hình thức xác nhận: công chứng hoặc chứng thực theo yêu cầu của cơ quan thi hành án.
Phần nhận tiền là chỗ cần cân nhắc nhất. Nếu chỉ cần người theo hồ sơ, bạn có thể giao mọi việc thủ tục mà giữ lại việc nhận tiền cho mình, đề nghị cơ quan thi hành án chuyển thẳng vào tài khoản của bạn.
Trình tự làm việc của người được uỷ quyền
Một vụ thi hành án khoản tiền thông thường, từ phía người được thi hành án, có thể đi theo trình tự sau:
- Nhận bản án hoặc quyết định có hiệu lực, kiểm phần quyết định về khoản phải trả, lãi chậm thi hành nếu có.
- Kiểm thời hiệu yêu cầu thi hành án ghi theo luật hiện hành; đừng để quá lâu sau khi bản án có hiệu lực.
- Lập văn bản uỷ quyền thi hành án với phạm vi đã thống nhất.
- Người được uỷ quyền làm đơn yêu cầu thi hành án, nộp kèm bản án và văn bản uỷ quyền tại cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền.
- Cung cấp cho chấp hành viên thông tin tài sản, tài khoản, nơi làm việc, nguồn thu nhập của người phải thi hành án nếu biết.
- Theo dõi quyết định thi hành án, kết quả xác minh; tham gia các buổi làm việc, cưỡng chế khi được mời.
- Nhận tiền theo thông báo của cơ quan thi hành án, hoặc đề nghị chuyển khoản; báo ngay cho người uỷ quyền.
Nếu kết quả xác minh cho thấy người phải thi hành án chưa có điều kiện thi hành, hồ sơ không mất đi; người được thi hành án có thể yêu cầu xác minh lại khi có thông tin mới về tài sản. Người được uỷ quyền nên giữ liên lạc với chấp hành viên theo định kỳ.
Phía người phải thi hành án cũng có thể uỷ quyền
Uỷ quyền không chỉ dành cho bên được nhận. Người phải thi hành án đang ở xa hoặc điều trị dài ngày cũng có thể nhờ người khác làm việc với cơ quan thi hành án. Bảng dưới so hai phía.
| Việc | Phía được thi hành án | Phía phải thi hành án |
|---|---|---|
| Làm đơn yêu cầu thi hành án | Có thể uỷ quyền | Không áp dụng |
| Cung cấp thông tin, giấy tờ | Thông tin tài sản bên kia | Kê khai tài sản, thu nhập của mình theo yêu cầu |
| Thoả thuận về thời gian, cách thi hành | Nếu văn bản ghi rõ | Nếu văn bản ghi rõ |
| Nộp hoặc nhận tiền | Nhận tiền nếu được giao quyền | Nộp tiền vào tài khoản của cơ quan thi hành án theo hướng dẫn |
| Đề nghị hoãn, miễn, giảm | Không áp dụng | Người đại diện có thể nộp hồ sơ nếu được giao |
Với người phải thi hành án, uỷ quyền giúp xử lý đúng hạn và tránh bị áp dụng biện pháp cưỡng chế chỉ vì không ai làm việc với cơ quan thi hành án. Nó không làm thay đổi nghĩa vụ trả tiền của chính họ.
Những chỗ hay vướng khi nhận tiền thay
Văn bản không ghi quyền nhận tiền. Người được uỷ quyền đến nhận theo thông báo nhưng bị từ chối vì văn bản chỉ ghi “làm thủ tục thi hành án”. Lập văn bản bổ sung tốn thêm một vòng công chứng hoặc chứng thực.
Nhận tiền mặt rồi không chuyển đủ. Đây là tranh chấp đau lòng nhất vì thường xảy ra trong gia đình. Hãy ưu tiên chuyển khoản vào tài khoản của chính người được thi hành án; nếu người được uỷ quyền nhận tiền, yêu cầu họ chuyển lại trong thời hạn cụ thể ghi trong văn bản. Khi người được uỷ quyền giữ tiền không giao, quan hệ chuyển sang tranh chấp về nghĩa vụ của bên được uỷ quyền.
Thoả thuận nhận ít hơn bản án. Người phải thi hành án đề nghị trả ngay một phần để được bỏ phần còn lại. Người được uỷ quyền không nên tự đồng ý nếu văn bản không giao quyền thoả thuận; một thoả thuận như vậy ảnh hưởng thẳng đến quyền lợi của bạn.
Nhiều người cùng được thi hành án. Ví dụ ba anh em cùng được nhận một khoản tiền theo bản án chia tài sản. Mỗi người là một người được thi hành án; uỷ quyền cho một người đại diện nhận thì mỗi người cần có văn bản riêng, và nên thống nhất trước cách chia lại.
Ví dụ giả định: bà ở quê nhờ cháu theo việc thi hành án
Bà Sáu ở An Giang thắng kiện đòi lại một khoản tiền cho vay, người phải thi hành án sống và làm ăn ở Thành phố Hồ Chí Minh. Bà không thể lên xuống nhiều lần, nên nhờ cháu trai đang đi làm ở thành phố theo việc thi hành án.
Hai bà cháu ngồi lại thống nhất: cháu được làm đơn yêu cầu thi hành án, cung cấp thông tin tài sản, dự các buổi làm việc với chấp hành viên; không được thoả thuận giảm số tiền, không được rút đơn; tiền thi hành án chuyển vào tài khoản đứng tên bà. Văn bản uỷ quyền được chứng thực ở nơi bà cư trú. Cháu nộp đơn kèm bản án và văn bản uỷ quyền tại cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền, rồi cung cấp những gì biết về cửa hàng mà người phải thi hành án đang kinh doanh.
Sau xác minh, người phải thi hành án đề nghị trả dần mỗi tháng một khoản. Cháu không tự đồng ý mà gọi hỏi bà; bà đồng ý với điều kiện có lịch trả cụ thể, và việc thoả thuận được ghi nhận theo thủ tục của cơ quan thi hành án. Tiền mỗi kỳ đi thẳng vào tài khoản của bà, cháu chỉ chụp lại thông báo gửi về. Không ai phải nghi ngờ ai, vì mọi thứ đã được viết rõ từ đầu.
Kết hợp với luật sư hoặc thừa phát lại khi nào
Với khoản tiền nhỏ, người phải thi hành án có thu nhập rõ ràng, người thân theo sát là đủ. Khi người phải thi hành án có dấu hiệu tẩu tán tài sản, đứng tên tài sản qua người khác, hoặc khoản tiền lớn liên quan nhà đất, giai đoạn thi hành án có thể phức tạp ngang giai đoạn xét xử. Lúc đó nhờ người làm nghề tham gia giúp bạn hiểu các quyền như đề nghị áp dụng biện pháp bảo đảm, yêu cầu xác định phần sở hữu trong tài sản chung, hoặc khởi kiện yêu cầu tuyên bố giao dịch tẩu tán vô hiệu.
Thừa phát lại là một nghề được pháp luật cho phép thực hiện một số công việc như tống đạt giấy tờ, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án theo yêu cầu của đương sự, trong phạm vi luật hiện hành. Người được thi hành án có thể cân nhắc thuê thừa phát lại xác minh khi muốn có thông tin nhanh hơn; phạm vi việc được làm và chi phí cần hỏi trực tiếp văn phòng thừa phát lại và đối chiếu quy định.
Dù chọn ai, nguyên tắc vẫn giữ: mỗi người được giao việc gì phải ghi rõ trong văn bản, tiền nên đi thẳng vào tài khoản của người được thi hành án, và người uỷ quyền nhận được báo cáo sau mỗi bước quan trọng.
Câu hỏi thường gặp
Văn bản uỷ quyền tham gia tố tụng có dùng luôn cho thi hành án được không?
Chỉ khi văn bản đó ghi phạm vi hoặc thời hạn kéo sang giai đoạn thi hành án, và cơ quan thi hành án chấp nhận. Nhiều văn bản chỉ ghi tham gia tố tụng tại toà, nên khi sang thi hành án vẫn cần lập văn bản mới hoặc bổ sung.
Người được thi hành án ở nước ngoài thì nhận tiền thế nào?
Có thể uỷ quyền cho người ở Việt Nam làm thủ tục, và đề nghị cơ quan thi hành án chuyển tiền vào tài khoản của chính mình nếu điều kiện cho phép. Văn bản uỷ quyền lập ở nước ngoài thường cần hợp pháp hoá lãnh sự và bản dịch, trừ trường hợp được miễn.
Người được uỷ quyền nhận tiền xong không đưa lại thì làm gì?
Trước hết yêu cầu bằng văn bản, kèm chứng cứ về việc họ đã nhận tiền từ cơ quan thi hành án. Nếu không được giải quyết, bạn có thể khởi kiện đòi lại theo quan hệ uỷ quyền; trường hợp có dấu hiệu chiếm đoạt thì có thể báo cơ quan có thẩm quyền xem xét. Đề phòng tốt nhất là cho tiền đi thẳng vào tài khoản của bạn.
Người phải thi hành án qua đời thì sao?
Nghĩa vụ tài sản của người đã mất có thể được thi hành từ di sản họ để lại, theo quy định về thừa kế và thi hành án. Người được thi hành án và người được uỷ quyền nên báo ngay cho cơ quan thi hành án để được hướng dẫn tiếp.
Có thể uỷ quyền cho chính chấp hành viên nhận tiền thay không?
Không nên và về nguyên tắc không phù hợp, vì chấp hành viên là người tổ chức thi hành, không phải người đại diện cho một bên. Tiền thi hành án được cơ quan thi hành án chi trả theo thủ tục chung cho người được thi hành án hoặc người được họ uỷ quyền hợp lệ.
Đã hết thời hạn uỷ quyền mà việc thi hành án chưa xong thì làm gì?
Lập văn bản uỷ quyền mới và nộp cho cơ quan thi hành án. Để tránh tình huống này, nên ghi thời hạn theo sự kiện, ví dụ đến khi thi hành xong khoản tiền theo bản án, thay vì ghi số tháng cố định.