Người đang hưởng trợ cấp ưu đãi người có công hoặc trợ cấp xã hội hằng tháng có thể uỷ quyền cho người khác nhận thay, thường bằng giấy uỷ quyền có xác nhận của UBND cấp xã nơi cư trú. Riêng trẻ em, người mất năng lực hành vi thì người giám hộ hoặc người trực tiếp chăm sóc nhận thay theo tư cách của họ, không qua uỷ quyền. Một số địa phương còn tổ chức chi trả tại nhà cho người không thể đi lại.
Hai nhóm trợ cấp này do UBND cấp xã lập danh sách và theo dõi, nên cấp xã là nơi bạn hỏi đầu tiên cho mọi việc. Từ 1/7/2025 chính quyền địa phương chuyển sang hai cấp, cấp huyện không còn, các bộ cũng đã hợp nhất, nên cơ quan quản lý phía trên xã đã thay đổi; hồ sơ cũ do huyện cũ, sở cũ quyết định có bài riêng về chuyển tiếp ở trang hieuluc. Bài này chỉ bàn chuyện nhận thay: ai, giấy gì, phải báo gì.
Hai nhóm trợ cấp, cùng một nơi hỏi
Trợ cấp ưu đãi người có công dành cho thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học và các đối tượng khác theo pháp luật về ưu đãi người có công. Trợ cấp xã hội hằng tháng dành cho các nhóm được bảo trợ như người khuyết tật, người cao tuổi không có lương hưu ở độ tuổi nhất định, trẻ em mồ côi, người đơn thân nghèo nuôi con. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 còn bổ sung trợ cấp hưu trí xã hội cho người cao tuổi không có lương hưu, với điều kiện riêng.
Dù khác chế độ, cách chi trả của các nhóm này ở phần lớn địa phương khá giống nhau: qua bưu điện hoặc tổ chức dịch vụ chi trả, chuyển vào tài khoản, hoặc cán bộ xã phối hợp chi tại điểm chi trả ở thôn, tổ dân phố. Lịch chi trả thường cố định trong tháng.
Vì danh sách do UBND cấp xã quản lý, mọi việc liên quan đến người nhận thay đều phải qua xã: xác nhận giấy uỷ quyền, đổi người nhận, chuyển sang nhận qua tài khoản, báo người hưởng chuyển nơi ở hay qua đời. Cán bộ phụ trách lĩnh vực văn hoá – xã hội của xã thường là người nắm rõ nhất. Người nhận thay nên giữ liên lạc với cán bộ này, vì nhiều thông báo về đợt rà soát, điều chỉnh mức hưởng hay giấy tờ cần bổ sung được chuyển qua xã trước khi tới từng gia đình, và người hưởng lớn tuổi thường không nắm được.
Ai nhận thay, theo tư cách gì
Điểm dễ nhầm nhất là không phải ai nhận thay cũng là người được uỷ quyền. Bảng dưới phân biệt các trường hợp:
| Người hưởng | Ai nhận thay | Tư cách | Giấy thường cần |
|---|---|---|---|
| Người lớn còn minh mẫn nhưng đi lại khó | Người thân hoặc người tin cậy | Người được uỷ quyền | Giấy uỷ quyền có xác nhận hoặc chứng thực của UBND cấp xã |
| Trẻ em mồ côi đang hưởng trợ cấp | Người giám hộ hoặc người nhận chăm sóc | Người đại diện, người chăm sóc | Giấy tờ về giám hộ, quyết định của cơ quan có thẩm quyền |
| Người khuyết tật đặc biệt nặng không tự nhận được | Người trực tiếp chăm sóc hoặc người giám hộ | Người chăm sóc, người giám hộ | Theo danh sách xã đã xác nhận |
| Người mất năng lực hành vi dân sự | Người giám hộ | Đại diện theo pháp luật | Giấy tờ chứng minh việc giám hộ |
| Người hưởng ở trong cơ sở chăm sóc | Cơ sở hoặc người được phân công | Theo thoả thuận và quy định của cơ sở | Văn bản của cơ sở và xã |
Nếu người hưởng còn minh mẫn, dù yếu, họ nên tự ký giấy uỷ quyền thay vì để người nhà "nhận thay theo quen". Giấy có xác nhận là căn cứ để người nhận thay khỏi bị nghi ngờ về sau.
Làm giấy uỷ quyền nhận trợ cấp hằng tháng
Ví dụ giả định: ông Sáu là thương binh ở Đồng Tháp, mắt kém, đi lại khó, muốn cháu gái nhận trợ cấp thay. Các bước:
- Cháu gái hỏi UBND xã nơi ông cư trú: mẫu giấy uỷ quyền đang dùng, xác nhận ở đâu, thời hạn uỷ quyền tối đa, và lịch chi trả.
- Điền thông tin của ông và cháu đúng theo căn cước, ghi rõ nhận trợ cấp hằng tháng, từ tháng nào đến tháng nào.
- Ông ký hoặc điểm chỉ trước người có thẩm quyền xác nhận; nếu ông không đến được trụ sở, hỏi xã về việc xác nhận tại nhà. Nên để ông tự nói với người xác nhận rằng ông muốn cháu nhận thay.
- Nộp giấy cho bộ phận chi trả hoặc điểm chi trả để cập nhật người nhận thay.
- Mỗi kỳ, cháu mang căn cước của mình đến nhận, ký vào danh sách, giữ biên nhận nếu có.
- Trước khi giấy hết hạn, ông lập giấy mới; khi ông muốn đổi người nhận, cũng lập giấy mới và báo xã.
Nếu ông Sáu có tài khoản ngân hàng, gia đình có thể đề nghị chuyển sang nhận qua tài khoản. Khi đó không cần giấy uỷ quyền hằng kỳ, và mọi khoản tiền vào tài khoản của chính ông.
Những thay đổi người nhận thay phải báo xã ngay
Người hưởng chuyển nơi ở sang xã, tỉnh khác. Trợ cấp gắn với nơi cư trú; chuyển đi mà không làm thủ tục thì nơi cũ có thể dừng chi, nơi mới chưa có tên. Người nhận thay nên giúp người hưởng làm thủ tục chuyển trước khi dọn nhà.
Người hưởng nhập viện hoặc vào cơ sở chăm sóc dài ngày. Một số chế độ có quy định riêng khi người hưởng được nuôi dưỡng tập trung. Báo xã để được hướng dẫn, tránh nhận sai rồi phải trả lại.
Người hưởng có thay đổi điều kiện hưởng. Ví dụ người cao tuổi bắt đầu có lương hưu, người khuyết tật được xác định lại mức độ. Những thay đổi này có thể làm thay đổi hoặc chấm dứt trợ cấp.
Người hưởng qua đời. Giấy uỷ quyền hết hiệu lực ngay. Gia đình báo xã để làm thủ tục dừng chi và các chế độ mai táng, nếu có. Tiếp tục nhận tiền các tháng sau là sai và phải hoàn trả.
Người nhận thay không còn làm được. Đi làm xa, ốm, hoặc gia đình có bất hoà. Người hưởng lập giấy mới cho người khác và báo xã để không chi cho người cũ.
Khi người hưởng không thể rời nhà
Nhiều người hưởng trợ cấp là người cao tuổi nằm một chỗ, người khuyết tật vận động, thương binh nặng. Với họ, ngay cả việc ra trụ sở xã ký giấy uỷ quyền cũng là chuyện lớn. Bạn nên hỏi xã hai việc: có thể xác nhận giấy uỷ quyền tại nhà không, và địa phương có tổ chức chi trả tận nhà cho người không đi lại được không. Nhiều nơi đã làm cả hai, do cán bộ xã hoặc nhân viên điểm chi trả thực hiện.
Khi được chi tận nhà, người hưởng tự ký hoặc điểm chỉ nhận tiền, không cần người nhận thay. Đây thường là cách tốt nhất cho người sống một mình: tiền vào tay người hưởng, có người ngoài chứng kiến, giảm hẳn rủi ro bị người quen lợi dụng.
Nếu vẫn cần người nhận thay, việc xác nhận giấy uỷ quyền tại nhà giúp người có thẩm quyền tận mắt thấy người hưởng còn hiểu và đồng ý. Gia đình nên chuẩn bị sẵn căn cước của người hưởng và người nhận thay, điền trước thông tin, và để người hưởng tự nói ý muốn của mình. Không nên dẫn dắt hay nói thay, vì người xác nhận cần nghe chính người hưởng.
Người nhận thay giữ tiền thế nào cho minh bạch
Trợ cấp người có công và trợ cấp xã hội thường không lớn, nhưng là khoản sống còn của người hưởng, nhất là người cao tuổi neo đơn. Người nhận thay nên giao tiền tận tay ngay trong ngày, hoặc theo thoả thuận rõ ràng với người hưởng: ví dụ dùng để mua thuốc, trả tiền điện, phần còn lại đưa tiền mặt. Mỗi lần giao, ghi một dòng vào sổ có chữ ký hoặc điểm chỉ của người hưởng nếu được.
Với người khuyết tật nặng, trẻ em mồ côi, tiền trợ cấp là để chăm sóc chính người đó. Người chăm sóc nhận thay có trách nhiệm dùng đúng mục đích; xã và cộng đồng có thể theo dõi. Khi thấy dấu hiệu người hưởng bị bỏ bê trong lúc người nhận thay vẫn đều đặn lĩnh tiền, hàng xóm, họ hàng nên báo UBND cấp xã.
Một thói quen tốt cho người nhận thay: đừng cho người khác mượn căn cước của mình để đi nhận giúp. Danh sách chi trả ghi tên ai thì người đó ký; để người khác ký thay là vi phạm quy trình chi trả và sau này rất khó giải thích nếu số tiền bị thiếu.
Những câu hỏi nên hỏi cán bộ xã trong lần đầu
Lần đầu làm việc với xã, bạn hỏi gọn một lượt để khỏi đi lại nhiều lần:
- Người hưởng đang ở chế độ nào, mức hiện nhận và lịch chi trả hằng tháng.
- Mẫu giấy uỷ quyền đang dùng, ai xác nhận, thời hạn tối đa.
- Có hỗ trợ xác nhận hoặc chi trả tại nhà cho người không đi lại được không.
- Thủ tục chuyển sang nhận qua tài khoản ngân hàng nếu muốn.
- Khi người hưởng chuyển nơi ở, nhập viện hay qua đời thì gia đình cần làm gì, nộp giấy gì.
- Các khoản khác người hưởng có thể được nhận như bảo hiểm y tế, quà dịp lễ, và người nhận thay có nhận được không.
Ghi lại tên cán bộ phụ trách và câu trả lời; khi người nhận thay đổi, người mới chỉ cần đọc lại ghi chú này. Nếu câu trả lời ở xã khác với những gì bạn đọc được trên mạng, tin xã trước, vì cách tổ chức chi trả có thể khác nhau giữa các địa phương và đang được điều chỉnh sau sắp xếp bộ máy.
Câu hỏi thường gặp
Người nhận thay trợ cấp có cần giấy uỷ quyền công chứng không?
Thường không cần công chứng. Phần lớn địa phương dùng giấy uỷ quyền có xác nhận hoặc chứng thực chữ ký của UBND cấp xã nơi người hưởng cư trú. Mẫu và cách xác nhận cụ thể bạn hỏi tại xã, vì có thể khác nhau giữa các địa phương.
Người hưởng không ký được thì làm giấy uỷ quyền thế nào?
Người hưởng có thể điểm chỉ trước người có thẩm quyền xác nhận, miễn họ còn hiểu và đồng ý việc uỷ quyền. Nếu người hưởng không còn nhận thức được, việc nhận thay phải đi theo đường giám hộ hoặc người chăm sóc theo quy định, không dùng giấy uỷ quyền.
Có thể nhờ cán bộ thôn nhận thay rồi mang về không?
Một số nơi có tổ chức chi trả tại nhà cho người không đi lại được, do người có trách nhiệm thực hiện theo quy trình của xã. Ngoài cách đó, bạn không nên nhờ người không có tên trong giấy uỷ quyền nhận thay, kể cả cán bộ thôn, để tránh lẫn lộn trách nhiệm.
Chuyển sang nhận qua tài khoản có tốt hơn không?
Thường an toàn và minh bạch hơn, vì tiền vào thẳng tài khoản của người hưởng và không cần làm giấy uỷ quyền mỗi kỳ hạn. Bất tiện là người hưởng cần có tài khoản và có người giúp rút tiền. Gia đình cân nhắc theo hoàn cảnh rồi đăng ký với xã.
Người hưởng mất giữa tháng thì tiền tháng đó xử lý thế nào?
Cách tính phụ thuộc quy định của từng chế độ. Gia đình báo ngay cho UBND cấp xã, nộp giấy tờ theo hướng dẫn và hỏi về các khoản mai táng hay trợ cấp một lần nếu có. Không tiếp tục nhận tiền các tháng sau bằng giấy uỷ quyền cũ.