Theo Luật Khiếu nại 2011, người khiếu nại về nguyên tắc tự mình thực hiện việc khiếu nại. Khi người khiếu nại ốm đau, già yếu, có nhược điểm về thể chất hoặc vì lý do khách quan khác mà không tự khiếu nại được, họ được uỷ quyền cho cha, mẹ, vợ, chồng, anh, chị, em ruột, con đã thành niên hoặc người khác có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Người khiếu nại cũng có thể nhờ luật sư tư vấn hoặc uỷ quyền cho luật sư khiếu nại; người thuộc diện trợ giúp pháp lý có thể nhờ trợ giúp viên pháp lý.
Khác với tố tụng dân sự, nơi uỷ quyền gần như mặc định được phép, khiếu nại hành chính đặt điều kiện cho việc uỷ quyền cho người thường. Bài này giải thích điều kiện đó, cách lập văn bản uỷ quyền, người được uỷ quyền làm được gì trong quá trình giải quyết và những trường hợp không phải uỷ quyền mà là đại diện theo pháp luật hay cử đại diện khi nhiều người cùng khiếu nại.
Khiếu nại khác kiện ra toà ở chỗ nào khi nói đến uỷ quyền
Khiếu nại là việc bạn đề nghị chính cơ quan, người có thẩm quyền xem xét lại một quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính mà bạn cho là trái luật, xâm phạm quyền lợi của mình. Ví dụ quen thuộc: quyết định xử phạt, quyết định thu hồi đất, quyết định bồi thường, việc từ chối cấp một giấy phép. Người giải quyết là chính hệ thống hành chính, không phải toà.
Vì việc khiếu nại gắn với quyền lợi của chính người bị ảnh hưởng, luật mong người đó trực tiếp trình bày. Uỷ quyền cho người thường chỉ được mở ra khi có lý do như ốm đau, già yếu, nhược điểm thể chất hay lý do khách quan khác. Riêng luật sư và trợ giúp viên pháp lý thì việc nhờ họ khiếu nại không đặt điều kiện ngặt như vậy.
Nếu sau khiếu nại bạn chuyển sang khởi kiện vụ án hành chính ra toà, quy tắc lại theo luật tố tụng hành chính, trong đó việc uỷ quyền tham gia tố tụng được cho phép rộng hơn, gần với tố tụng dân sự. Nhiều người dùng chung một tờ giấy cho cả hai giai đoạn; đó là chỗ dễ bị trả nếu phạm vi không ghi rõ.
Ai có thể nhận uỷ quyền khiếu nại và điều kiện
Bảng tóm theo cách hiểu phổ biến của Luật Khiếu nại 2011 và thực tiễn giải quyết. Khi có điểm chưa rõ, hỏi trực tiếp bộ phận tiếp công dân của cơ quan đang giải quyết.
| Người nhận | Khi nào được | Lưu ý |
|---|---|---|
| Cha, mẹ, vợ, chồng, anh chị em ruột, con đã thành niên | Người khiếu nại ốm đau, già yếu, có nhược điểm thể chất hoặc lý do khách quan khác | Nên kèm giấy tờ chứng minh lý do, như giấy của cơ sở y tế |
| Người khác có năng lực hành vi dân sự đầy đủ | Như trên | Cơ quan giải quyết có thể xem kỹ hơn lý do và giấy tờ |
| Luật sư | Người khiếu nại nhờ luật sư tư vấn hoặc uỷ quyền cho luật sư khiếu nại | Kèm thẻ luật sư và giấy tờ về việc nhờ luật sư |
| Trợ giúp viên pháp lý | Người khiếu nại thuộc diện được trợ giúp pháp lý | Trung tâm trợ giúp pháp lý cử người |
| Người đại diện theo pháp luật | Người khiếu nại là người chưa thành niên, mất năng lực hành vi dân sự | Đây là đại diện theo pháp luật, không phải uỷ quyền |
Với cơ quan, tổ chức khiếu nại, người đứng đầu hoặc người đại diện theo pháp luật thực hiện việc khiếu nại và có thể uỷ quyền cho người khác trong tổ chức hoặc luật sư. Doanh nghiệp bị xử phạt muốn khiếu nại thường đi theo đường này.
Văn bản uỷ quyền khiếu nại nên ghi gì
Văn bản uỷ quyền khiếu nại thường phải lập thành văn bản có chứng thực hoặc công chứng; hình thức cụ thể nên hỏi cơ quan đang giải quyết. Nội dung nên có:
- Thông tin người uỷ quyền và người được uỷ quyền, kèm quan hệ giữa hai người nếu là người thân.
- Lý do uỷ quyền: ốm đau, già yếu, nhược điểm thể chất hoặc lý do khách quan khác, kèm tài liệu chứng minh.
- Quyết định hoặc hành vi hành chính bị khiếu nại: số, ngày, cơ quan ban hành, nội dung chính.
- Phạm vi: nộp đơn, bổ sung tài liệu, tham gia đối thoại, nhận quyết định giải quyết, khiếu nại lần hai nếu cần, rút khiếu nại hay không.
- Thời hạn: đến khi có quyết định giải quyết lần đầu, hoặc kéo sang lần hai.
- Chữ ký người uỷ quyền và phần xác nhận theo hình thức cơ quan yêu cầu.
Phần “rút khiếu nại” cần ghi rõ có hay không. Rút khiếu nại làm việc giải quyết đình chỉ; nếu người được uỷ quyền rút vì một lời hứa miệng của bên kia, người uỷ quyền có thể mất cơ hội bảo vệ quyền lợi của mình.
Người được uỷ quyền làm việc với cơ quan giải quyết thế nào
Trình tự dưới đây đi theo nhịp một vụ khiếu nại lần đầu thông thường:
- Kiểm thời hiệu: thời hiệu khiếu nại thường là chín mươi ngày kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi hành chính; đối chiếu quy định hiện hành và các trường hợp được trừ thời gian trở ngại.
- Nộp đơn khiếu nại kèm văn bản uỷ quyền và giấy tờ tuỳ thân tại nơi tiếp nhận của cơ quan có thẩm quyền giải quyết.
- Theo dõi thông báo thụ lý; cung cấp thêm tài liệu khi được yêu cầu.
- Tham gia đối thoại nếu cơ quan giải quyết tổ chức; trình bày theo những điểm đã thống nhất với người uỷ quyền.
- Nhận quyết định giải quyết, gửi ngay cho người uỷ quyền đọc.
- Nếu không đồng ý, bàn với người uỷ quyền để chọn khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính; kiểm văn bản uỷ quyền có bao gồm bước tiếp theo không.
Ở bước cuối, quyết định chọn đường nào thuộc về người uỷ quyền. Người được uỷ quyền nên trình bày ưu nhược của từng hướng, chứ không tự quyết.
Nhiều người cùng khiếu nại một việc
Cử người đại diện. Khi nhiều người cùng khiếu nại về một nội dung, ví dụ cả xóm cùng phản đối một quyết định bồi thường, luật yêu cầu cử người đại diện để trình bày với cơ quan giải quyết, số người đại diện theo quy định. Đây không hoàn toàn giống uỷ quyền cá nhân; nó giúp buổi làm việc có trật tự.
Mỗi người vẫn giữ quyền của mình. Người đại diện trình bày chung, nhưng quyền lợi từng hộ có thể khác nhau. Nên có danh sách người khiếu nại kèm chữ ký và văn bản cử đại diện ghi rõ phạm vi.
Tránh biến thành tụ tập gây áp lực. Khiếu nại đông người phải theo đúng trình tự, không gây mất trật tự nơi tiếp công dân. Cử đại diện chính là cách để tiếng nói chung được nghe mà không vi phạm quy định.
Khi quyền lợi tách ra. Nếu sau đối thoại, một số hộ chấp nhận phương án, số khác không, người đại diện cần làm rõ với cơ quan giải quyết ai tiếp tục khiếu nại, để từng hộ không bị tính chung.
Ví dụ giả định: con khiếu nại thay mẹ về quyết định bồi thường
Bà Tư, bảy mươi tám tuổi, sống ở một xã ven đô của Thành phố Hồ Chí Minh, nhận quyết định bồi thường khi Nhà nước thu hồi một phần đất vườn. Bà cho rằng diện tích được tính thiếu so với thực tế sử dụng. Bà đi lại khó khăn, nghe kém, nên muốn con trai thay mình làm việc với cơ quan giải quyết.
Con trai bà chuẩn bị văn bản uỷ quyền khiếu nại, ghi rõ lý do bà già yếu, kèm giấy tờ khám bệnh gần nhất; ghi số và ngày của quyết định bồi thường, phạm vi gồm nộp đơn, cung cấp tài liệu, tham gia đối thoại, nhận quyết định giải quyết; không được rút khiếu nại khi chưa hỏi ý kiến bà. Văn bản được chứng thực theo yêu cầu của nơi tiếp nhận. Để cán bộ công chứng hoặc chứng thực gặp được bà, gia đình hẹn làm ngoài trụ sở tại nhà.
Trong buổi đối thoại, cơ quan giải quyết hỏi về mốc thời gian gia đình bắt đầu canh tác phần đất tranh cãi. Anh con trai trình bày theo lời bà kể, kèm ảnh cũ và lời xác nhận của hàng xóm lâu năm. Những chi tiết chỉ bà biết, anh xin phép ghi nhận để về hỏi lại và bổ sung bằng văn bản. Cách làm này giữ cho lời trình bày chính xác, không biến người được uỷ quyền thành người “nói đại” những điều mình không chắc.
Lỗi hay gặp khi uỷ quyền khiếu nại
Dùng giấy uỷ quyền dân sự chung chung. Một hợp đồng uỷ quyền quản lý tài sản lập từ trước, ghi “thay mặt làm mọi việc liên quan đến thửa đất”, thường không đủ để cơ quan giải quyết chấp nhận là uỷ quyền khiếu nại một quyết định cụ thể. Nên lập văn bản riêng, ghi đúng quyết định bị khiếu nại.
Không nêu lý do uỷ quyền. Với người thân hay người thường, luật đặt điều kiện về lý do. Văn bản không nêu lý do, không có giấy tờ kèm theo, dễ bị yêu cầu bổ sung hoặc bị đề nghị người khiếu nại tự đến.
Để lỡ thời hiệu khi đang lo giấy tờ. Lập văn bản, chờ chứng thực, xin giấy của bệnh viện có thể mất cả tuần. Nếu thời hiệu sắp hết, người khiếu nại nên tự ký đơn khiếu nại và gửi trước, việc uỷ quyền hoàn thiện sau.
Nhầm khiếu nại với tố cáo. Khiếu nại bảo vệ quyền lợi của chính bạn trước một quyết định hành chính; tố cáo là báo cho cơ quan có thẩm quyền về hành vi vi phạm. Hai việc có quy tắc khác nhau về người thực hiện, và tố cáo không đi theo đường uỷ quyền như khiếu nại.
Câu hỏi thường gặp
Con cái có tự động được khiếu nại thay cha mẹ già không?
Không tự động. Cha mẹ là người khiếu nại, con chỉ khiếu nại thay khi được uỷ quyền bằng văn bản và cha mẹ có lý do như già yếu, ốm đau. Nếu cha mẹ đã không còn nhận thức được, vấn đề chuyển sang giám hộ và đại diện theo pháp luật.
Có cần chứng minh lý do ốm đau, già yếu không?
Nên có. Giấy tờ của cơ sở y tế, giấy ra viện hoặc xác nhận tình trạng sức khoẻ giúp cơ quan giải quyết chấp nhận việc uỷ quyền nhanh hơn. Với người cao tuổi, giấy tờ tuỳ thân thể hiện tuổi cũng là một căn cứ.
Uỷ quyền cho luật sư khiếu nại có cần lý do không?
Luật Khiếu nại cho phép người khiếu nại nhờ luật sư tư vấn hoặc uỷ quyền cho luật sư khiếu nại mà không đặt điều kiện ốm đau, già yếu như với người thường. Bạn vẫn cần văn bản uỷ quyền và giấy tờ của luật sư theo yêu cầu của cơ quan giải quyết.
Người được uỷ quyền có tiếp tục được khi chuyển sang kiện ra toà không?
Chỉ khi văn bản có phạm vi đến giai đoạn đó và đáp ứng yêu cầu của luật tố tụng hành chính. Cách an toàn là lập văn bản uỷ quyền mới cho giai đoạn khởi kiện, ghi đúng toà và vụ án.
Đang khiếu nại thì có phải chấp hành quyết định bị khiếu nại không?
Về nguyên tắc, khiếu nại không tự làm dừng việc thi hành quyết định hành chính, trừ khi cơ quan có thẩm quyền quyết định tạm đình chỉ. Câu hỏi này liên quan hiệu lực của quyết định và được bàn sâu ở các bài chuyên về hiệu lực quyết định hành chính.
Người được uỷ quyền có được rút đơn khiếu nại không?
Chỉ nên rút khi văn bản uỷ quyền ghi rõ quyền này và người uỷ quyền đồng ý. Rút khiếu nại thường làm việc giải quyết dừng lại; muốn khiếu nại lại có thể vướng thời hiệu. Ghi rõ trong văn bản là cách tránh hiểu lầm giữa hai bên.