Chủ sổ tiết kiệm có thể uỷ quyền cho người khác tất toán, rút lãi hoặc tái tục sổ, nhưng hình thức uỷ quyền do từng ngân hàng quy định. Cách phổ biến là chủ sổ ký mẫu uỷ quyền của ngân hàng ngay tại quầy, trước mặt nhân viên; nếu chủ sổ không đến được, nhiều ngân hàng chấp nhận văn bản uỷ quyền được công chứng hoặc chứng thực chữ ký. Tiền tất toán nên chuyển vào tài khoản đứng tên chủ sổ.
Một điều nên biết trước khi vội: phần lớn sổ tiết kiệm có kỳ hạn sẽ được ngân hàng tự động tái tục nếu đến hạn mà không ai đến rút, theo điều kiện ghi khi mở sổ. Nghĩa là nếu cha mẹ đang nằm viện, sổ đến hạn chưa chắc đã cần ai làm thay ngay. Bài này giúp bạn quyết định khi nào cần uỷ quyền, làm theo hình thức nào, và các trường hợp sổ đồng sở hữu, sổ của trẻ em. Mất sổ và sổ của người đã mất là thủ tục khác.
Có thật cần làm thay lúc này không
Gia đình hay cuống khi thấy ngày đến hạn in trên sổ trong lúc chủ sổ đang ốm. Nhưng sổ đến hạn không có nghĩa là tiền bị "treo". Nếu điều kiện sổ là tự động tái tục, ngân hàng sẽ chuyển sang kỳ hạn mới với lãi suất áp dụng lúc đó; nếu điều kiện là không tái tục, khoản tiền thường chuyển sang hưởng lãi không kỳ hạn hoặc chờ chủ sổ đến rút. Gốc không mất.
Bạn chỉ thật sự cần người làm thay khi gia đình cần dùng khoản tiền đó: trả viện phí, sửa nhà, chuyển sang kênh khác theo ý chủ sổ. Nếu không có nhu cầu tiền gấp, để sổ tái tục và chờ chủ sổ khoẻ lại tự quyết định thường là cách ít rủi ro nhất cho cả nhà. Chỉ cần một người gọi ngân hàng xác nhận sổ đã được tái tục là đủ yên tâm.
Còn nếu cần tiền, bạn nên cân nhắc liệu có cần tất toán toàn bộ hay chỉ một phần. Một số ngân hàng cho rút một phần sổ, phần còn lại giữ kỳ hạn. Rút trước hạn thường chỉ được hưởng lãi thấp theo quy định của ngân hàng. Đây là quyết định của chủ sổ, người làm thay không quyết thay. Khi gọi hỏi ngân hàng, bạn nên hỏi luôn mức lãi áp dụng nếu rút trước hạn, để chủ sổ có đủ thông tin trước khi gật đầu.
Ba hình thức uỷ quyền và khi nào dùng
Mỗi ngân hàng có quy định riêng về hình thức uỷ quyền chấp nhận được. Bảng dưới là ba dạng hay gặp:
| Hình thức | Cách làm | Phù hợp khi |
|---|---|---|
| Mẫu uỷ quyền của ngân hàng ký tại quầy | Chủ sổ đến quầy, ký trước mặt nhân viên, đăng ký người được uỷ quyền | Chủ sổ còn đi lại được, muốn dùng lâu dài cho nhiều lần giao dịch |
| Giấy uỷ quyền có chứng thực chữ ký | Chủ sổ ký trước người chứng thực ở UBND cấp xã hoặc tổ chức hành nghề công chứng | Chủ sổ không đến ngân hàng được nhưng còn đi lại gần nhà; ngân hàng chấp nhận hình thức này |
| Hợp đồng uỷ quyền công chứng | Hai bên ký tại tổ chức hành nghề công chứng, hoặc công chứng ngoài trụ sở | Số tiền lớn, ngân hàng yêu cầu, hoặc chủ sổ nằm viện dài ngày |
Gọi trước cho chi nhánh nơi mở sổ, hỏi đúng ba câu: chấp nhận hình thức nào, giấy phải ghi những nội dung gì, người được uỷ quyền mang theo giấy tờ gì. Một số ngân hàng có mẫu nội dung bắt buộc phải có trong văn bản công chứng, như số sổ, số tiền, quyền tất toán hay chỉ rút lãi.
Nội dung giấy uỷ quyền nên rõ ở những điểm nào
Số sổ, số tiền gốc, ngân hàng và chi nhánh. Ghi rõ từng sổ nếu có nhiều sổ. Giấy chung chung kiểu "rút toàn bộ tiền gửi" thường bị từ chối, và cũng nguy hiểm cho chủ sổ.
Được làm những việc gì. Tất toán, rút lãi, rút một phần, tái tục với kỳ hạn khác, hay chỉ nhận lại sổ. Mỗi việc là một quyền riêng; chỉ ghi những việc thật sự cần.
Tiền chuyển về đâu. Ưu tiên ghi chuyển khoản vào tài khoản thanh toán đứng tên chủ sổ. Nhận tiền mặt qua tay người được uỷ quyền chỉ nên dùng khi chủ sổ không có tài khoản và số tiền vừa phải.
Thời hạn. Một lần giao dịch hoặc một khoảng thời gian ngắn. Giấy uỷ quyền vô thời hạn cho tiền tiết kiệm là thứ gia đình hay hối hận về sau.
Không được uỷ quyền lại. Ghi rõ người được uỷ quyền không được giao lại cho người khác, trừ khi chủ sổ đồng ý bằng văn bản.
Thông tin giấy tờ của hai bên khớp với dữ liệu ngân hàng. Ngân hàng đối chiếu số giấy tờ của chủ sổ với hồ sơ lúc mở sổ. Nếu chủ sổ đã đổi từ chứng minh nhân dân sang căn cước, nên cập nhật thông tin với ngân hàng trước, hoặc mang theo giấy tờ thể hiện số cũ. Sai một chữ số là hồ sơ dừng lại, dù mọi thứ khác đều đúng, và người làm thay lại phải quay về tìm chủ sổ.
Trình tự khi chủ sổ đang nằm viện
Ví dụ giả định: bà Năm ở An Giang nằm viện, sổ tiết kiệm đến hạn, gia đình cần tiền để trả chi phí điều trị. Con trai bà làm theo trình tự:
- Gọi chi nhánh ngân hàng mở sổ, hỏi hình thức uỷ quyền chấp nhận và nội dung bắt buộc; hỏi có hỗ trợ nhân viên đến bệnh viện cho chủ sổ ký mẫu của ngân hàng không.
- Nếu ngân hàng yêu cầu công chứng, liên hệ tổ chức hành nghề công chứng để công chứng ngoài trụ sở tại bệnh viện; xác nhận bà Năm còn tỉnh táo và tự nguyện.
- Soạn nội dung uỷ quyền đúng số sổ, đúng việc cần làm, tiền chuyển về tài khoản đứng tên bà Năm.
- Con trai mang sổ gốc, văn bản uỷ quyền, căn cước của mình và giấy tờ theo yêu cầu đến chi nhánh.
- Nhận chứng từ tất toán, kiểm số gốc và lãi; chụp gửi các anh chị em và giữ chứng từ gốc cho bà Năm.
Nếu bà Năm không còn hiểu việc mình ký, không thể làm uỷ quyền. Gia đình phải đi theo đường giám hộ hoặc đại diện theo pháp luật, là thủ tục khác hẳn và mất thời gian hơn nhiều.
Sổ đồng sở hữu, sổ của con nhỏ và những trường hợp đặc biệt
Sổ tiết kiệm đồng sở hữu, ví dụ đứng tên cả hai vợ chồng, thường cần sự đồng ý của tất cả chủ sở hữu khi tất toán, trừ khi lúc mở sổ đã thoả thuận khác với ngân hàng. Nếu một người đi xa, người đó uỷ quyền cho người kia hoặc cho người thứ ba. Đọc lại giấy tờ mở sổ để biết điều kiện đã thoả thuận.
Sổ đứng tên con chưa thành niên do cha mẹ hoặc người giám hộ giao dịch với tư cách người đại diện theo pháp luật, không phải uỷ quyền. Ngân hàng có quy định riêng về việc rút tiền từ sổ của trẻ em, và thường cần chứng minh việc dùng tiền vì lợi ích của trẻ.
Trường hợp chủ sổ đã qua đời, mọi giấy uỷ quyền trước đó chấm dứt. Khoản tiền là di sản, phải làm thủ tục thừa kế mới rút được. Người con đang giữ sổ và giấy uỷ quyền không được tiếp tục rút, dù ngân hàng chưa biết tin. Làm vậy vừa sai với các đồng thừa kế khác, vừa có thể phải hoàn trả.
Nghĩa vụ của người được uỷ quyền sau khi cầm tiền
Tất toán xong, việc của người được uỷ quyền chưa xong. Theo Bộ luật Dân sự, bên được uỷ quyền phải giao lại cho bên uỷ quyền tài sản, lợi ích đã nhận khi thực hiện việc được giao, và báo cho bên uỷ quyền về kết quả. Với sổ tiết kiệm, điều đó có nghĩa là chuyển đủ gốc và lãi vào tài khoản của chủ sổ hoặc giao tiền mặt tận tay, kèm chứng từ tất toán.
Nếu tiền được dùng ngay để trả viện phí cho chủ sổ, bạn giữ hoá đơn viện phí cùng chứng từ tất toán trong một bìa, ghi phần còn lại đang ở đâu. Với gia đình đông anh chị em, gửi ảnh chụp các chứng từ này vào nhóm gia đình ngay trong ngày giúp tránh mọi nghi ngờ về sau.
Người được uỷ quyền cũng phải giữ bí mật thông tin về khoản tiền gửi của người thân, không kể cho người ngoài số tiền, ngân hàng, kỳ hạn. Đây vừa là nghĩa vụ, vừa là cách bảo vệ người cao tuổi khỏi những lời mời gọi đầu tư hay vay mượn nhắm vào khoản tiết kiệm của họ.
Cảnh giác khi có người "làm thay" tiền tiết kiệm của người già
Tiền tiết kiệm của người cao tuổi là đích nhắm quen thuộc của kẻ gian. Một số dấu hiệu cần cảnh giác:
- Người lạ tự xưng nhân viên ngân hàng gọi điện mời "tất toán giúp tại nhà" và đề nghị đưa sổ, căn cước.
- Ai đó đề nghị cha mẹ ký giấy uỷ quyền rộng "cho tiện" mà không nói rõ để làm gì.
- Người được uỷ quyền xin chuyển tiền tất toán vào tài khoản của mình thay vì của chủ sổ.
- Cha mẹ không nhớ đã ký giấy gì, hoặc giấy được mang đến ký khi các con khác vắng mặt.
- Lời mời chuyển tiền tiết kiệm sang một kênh "lãi cao hơn" do chính người được uỷ quyền giới thiệu.
Ngân hàng không cử người đến nhà thu sổ qua một cuộc điện thoại. Nếu nghi ngờ, bạn gọi tổng đài chính thức in trên thẻ hoặc đến chi nhánh hỏi trực tiếp, và đề nghị ngân hàng ghi chú tạm dừng giao dịch qua uỷ quyền nếu cần. Nếu cha mẹ đã lỡ ký một giấy uỷ quyền rộng mà nay muốn rút lại, chủ sổ báo bằng văn bản cho ngân hàng và cho người được uỷ quyền; việc chấm dứt uỷ quyền có bài riêng ở trang hieuluc.
Câu hỏi thường gặp
Sổ tiết kiệm đến hạn mà không ai đi rút thì có mất tiền không?
Không mất gốc. Tuỳ điều kiện lúc mở sổ, ngân hàng tự động tái tục sang kỳ hạn mới hoặc chuyển sang hưởng lãi không kỳ hạn chờ chủ sổ đến rút. Bạn đọc lại điều kiện ghi trên sổ hoặc hỏi ngân hàng để biết sổ đang ở trường hợp nào.
Giấy uỷ quyền rút tiền tiết kiệm có bắt buộc công chứng không?
Không có câu trả lời chung cho mọi ngân hàng. Nhiều nơi chấp nhận mẫu uỷ quyền ký tại quầy hoặc giấy có chứng thực chữ ký; một số trường hợp số tiền lớn có thể yêu cầu hợp đồng uỷ quyền công chứng. Gọi chi nhánh mở sổ hỏi trước là cách chắc nhất.
Người được uỷ quyền có được tái tục sổ sang kỳ hạn khác không?
Chỉ khi giấy uỷ quyền ghi rõ quyền này. Tái tục, đổi kỳ hạn, tất toán và rút lãi là các quyền khác nhau. Nếu giấy chỉ ghi "rút lãi", ngân hàng sẽ không cho người được uỷ quyền đổi kỳ hạn hay tất toán.
Vợ có được rút tiền sổ tiết kiệm đứng tên chồng không?
Quan hệ vợ chồng không tự động cho phép rút tiền từ sổ đứng tên một người. Người vợ cần giấy uỷ quyền của chồng theo hình thức ngân hàng chấp nhận. Dù tiền đó có thể là tài sản chung, ngân hàng giao dịch theo người đứng tên sổ.
Chủ sổ nằm viện, ngân hàng có cử người đến ký không?
Một số ngân hàng có hỗ trợ cho khách lớn tuổi hoặc ốm nặng, tuỳ chi nhánh. Nếu không, gia đình có thể nhờ công chứng viên đến bệnh viện công chứng văn bản uỷ quyền. Hỏi ngân hàng trước để văn bản có đủ nội dung họ yêu cầu.